«Рассвет» сунъий йўлдошлар тармоғи Украина узра сигнал беришни бошладими?

Россиянинг Starlink’ка муқобил сифатида яратаётган «Рассвет» сунъий йўлдошлар тармоғи Украина ҳудуди устидан алоқа ўрнатиш имкониятига яқинлашаётган бўлиши мумкин. Украинанинг «Мілітарний» ҳарбий нашри келтирган таҳлилга кўра, орбитага чиқарилган аппаратлар айрим вақтларда бир соатдан ортиқ давом этадиган алоқа «ойналари»ни ҳосил қилмоқда.

Бироқ муҳим фарқ бор: ҳозирча гап амалдаги узлуксиз интернет хизмати ҳақида эмас, сунъий йўлдошларнинг учиш йўналиши ва назарий қамрови асосида қилинган эксперт ҳисоб-китоби ҳақида кетмоқда.

Украина устидан кунига икки марта қамров бўлиши айтилмоқда

Сунъий йўлдош алоқаси бўйича украиналик мутахассис Владимир Степанец «Рассвет» аппаратларининг орбитал йўналишларини таҳлил қилган.

Унинг баҳолашича, сунъий йўлдошлар Украина ҳудуди устидан кунига камида икки марта нисбатан барқарор қамров ҳосил қилиши мумкин. Ҳар бир шундай давр бир соатдан ортиқ давом этиши айтилмоқда.

Мутахассисга кўра, аппаратлар бир нечта занжир шаклида ҳаракатлангани сабаб айрим ҳудудлар тахминан ҳар 90 дақиқада уларнинг кўриш майдонига тушиши мумкин.

Аввалроқ, фақат учта тажриба сунъий йўлдоши кузатилган таҳлилда Украина устиданги ҳар бир алоқа имконияти 15–20 дақиқа атрофида баҳоланган эди. Янги аппаратларнинг қўшилиши назарий қамров вақтини узайтирган бўлиши мумкин.

Аммо алоқа ишлаётгани ҳали тасдиқланмаган

Сунъий йўлдошнинг маълум ҳудуд устидан учиб ўтиши автоматик равишда шу ерда интернет алоқаси ишлаяпти, дегани эмас.

Бунинг учун:

• сунъий йўлдошнинг барча алоқа тизимлари ишга туширилиши;

• ерда мос абонент қурилмаси бўлиши;

• тармоқнинг бошқарув ва шлюз инфратузилмаси ишлаши;

• тегишли частота ва дастурий тизимлар созланиши зарур.

«Бюро 1440» расмий маълумотида иккинчи гуруҳ сунъий йўлдошлари 19 июль куни орбитага чиқарилгани, аппаратлар бошқарув маркази билан алоқа ўрнатгани айтилган. Аммо улар текширувлар якунлангачгина белгиланган орбитага ўтиб, хизмат кўрсатишга тайёрланади.

Шунинг учун Украина устидан «бир неча соатлик алоқа аллақачон таъминланмоқда» деган фикрни ҳозирча исботланган воқеа эмас, экспертнинг орбитал ҳисоб-китоби сифатида қабул қилиш тўғрироқ.

«Рассвет» қандай тизим?

«Рассвет» — Россиянинг «Бюро 1440» компанияси яратаётган паст орбитали кенг полосали алоқа тармоғидир. Лойиҳа вазифаси жиҳатидан SpaceX компаниясининг Starlink тизимига ўхшайди.

Унинг сунъий йўлдошлари:

• 5G NTN алоқа меъморчилигидан фойдаланиши;

• аппаратлар ўртасида лазер орқали маълумот узатиши;

• плазмали ҳаракатлантириш қурилмасига эга бўлиши;

• ердаги махсус терминалларга юқори тезликда маълумот етказиши кўзда тутилган.

2026 йил 23 март куни дастлабки 16 та сериявий аппарат орбитага чиқарилди. Кейинчалик улардан бири белгиланган баландликка кўтарила олмай, атмосферага қайтиб тушгани ҳақида очиқ орбитал кузатув маълумотлари тарқалди.

19 июлда эса иккинчи гуруҳ учирилди. Компания бу сафар орбитага нечта аппарат чиқарилганини очиқламаган.

Россия қачон узлуксиз алоқага эришиши мумкин?

«Бюро 1440»нинг расмий режасига кўра, тармоқнинг тижорий ишга туширилиши 2027 йилга мўлжалланган. Дунё бўйлаб кеча-кундуз алоқа таъминлаш учун орбитага 250 дан ортиқ аппарат чиқариш режалаштирилган.

Владимир Степанецнинг ҳисоб-китобича, ҳозирги учириш суръати сақланса, Россия 2027 йил ўрталарига келиб Украина устидан узлуксиз қамров ҳосил қилиши мумкин.

Аммо бу муддат бир қатор омилларга боғлиқ:

• янги сунъий йўлдошларни ишлаб чиқариш тезлиги;

• ракета учириш имкониятлари;

• аппаратларнинг техник ишончлилиги;

• ер усти терминалларининг тайёрлиги;

• халқаро санкциялар ва бутловчи қисмлар таъминоти.

Шу сабаб 2027 йил ўртаси қатъий белгиланган сана эмас, мавжуд суръат асосидаги прогноздир.

Бу Украина учун нега муҳим?

Starlink Россия—Украина урушида фронтдаги бўлинмалар, учувчисиз қурилмалар ва бошқарув тизимлари учун муҳим алоқа воситасига айланди. Шу тажриба паст орбитали сунъий йўлдош тармоқларининг ҳарбий аҳамиятини кескин оширди.

Агар «Рассвет» тўлиқ ишга туширилса, у Россияга:

• мобил ва захира алоқа каналларини яратиш;

• ердаги оддий тармоқлар ишламаганда маълумот узатиш;

• узоқ ҳудудлардаги ҳарбий ва фуқаролик объектларини боғлаш;

• айрим учувчисиз тизимларни бошқариш имкониятларини кенгайтириши мумкин.

Бироқ орбитал қамровнинг ўзи бу вазифаларнинг барчаси амалга ошганини англатмайди. Ҳарбий фойдаланиш учун махсус терминаллар, ҳимояланган дастурий таъминот ва бутун бошқарув инфратузилмаси талаб этилади.

Starlink билан тенглаштиришга ҳали эрта

«Рассвет» кўпинча «Россиянинг Starlink’и» деб аталмоқда. Вазифаси жиҳатидан бундай таққослаш ўринли бўлса-да, тизимлар ҳозирги кўлами бўйича тенг эмас.

Starlink минглаб фаол сунъий йўлдошлар, катта ишлаб чиқариш қуввати ва кенг ер усти инфратузилмасига эга. «Рассвет» эса ҳали дастлабки жойлаштириш босқичида ва унинг тижорий хизмати расман ишга тушмаган.

Шу боис Россия тўлиқ ишлайдиган Starlink муқобилини яратди, дейишга ҳали эрта. Аммо лойиҳанинг жадал ривожланиши уни эътиборсиз қолдириб бўлмайдиган технологик ва хавфсизлик омилига айлантирмоқда.

Асосий хулоса

Украиналик мутахассис таҳлилига кўра, «Рассвет» сунъий йўлдошлари Украина устидан аввалгидан зичроқ орбитал қамров ҳосил қила бошлаган. Айрим алоқа имкониятлари бир соатдан ортиқ давом этиши ва кунига бир неча марта такрорланиши мумкин.

Бироқ ҳозирча бу Россия Украина ҳудудида амалда ишлайдиган сунъий йўлдош интернетини йўлга қўйди, дегани эмас. Маълумот орбита йўналишлари асосидаги эксперт баҳосига таянади, оператор эса фақат аппаратларни жойлаштириш ва текшириш ишлари давом этаётганини тасдиқлаган.

Энди асосий савол — Россия режалаштирилган юзлаб аппаратни ўз вақтида орбитага чиқариб, «Рассвет»ни ҳақиқий узлуксиз алоқа тизимига айлантира оладими? Ўз тахминларингизни изоҳларда қолдиринг!