Google DeepMind сунъий интеллекти хавфли урапларни бир кун олдин башорат қила бошлади

Google DeepMind ва Google Ресеарч мутахассислари тропик циклонларнинг ривожланишини анъанавий моделларга қараганда ўртача бир сутка олдинроқ аниқ башорат қилиш имкониятини берувчи ВеатерНехт номли сунъий интеллект моделини ишлаб чиқдилар. ixbt.com маълумотига кўра, мазкур технология метеоролобларни ҳам ҳайратда қолдирди ва унинг уч кунлик прогнози одатий икки кунлик таҳлиллар билан бир хил аниқликни кўрсатди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Янги ишланманинг имкониятлари 2025-йилнинг октябрь ойида содир бўлган «Мелисса» урагани мисолида яққол намоён бўлди. Бўрон қуруқликка чиқишидан нақд беш кун олдин ВеатерНехт тизими 80 фоизлик эҳтимоллик билан унинг Ямайка томон йўналиши ва энг юқори — бешинчи даражагача кучайишини олдиндан айтиб берган эди. Оқибатда табиий офат ҳақиқатан ҳам кучли сув тошқинлари ва кўчкилар билан бирга ҳудудга ёпирилди. Бундай муддатдан олдинги аниқ огоҳлантириш масъул хизматларга аҳолини эвакуация қилиш, захиралар яратиш ҳамда зарур ресурсларни ўз вақтида сафарбар этиш учун қўшимча имконият тақдим этди.

Технологиянинг ўзига хос хусусиятлари

Тропик циклонларнинг ҳам ҳаракат траекториясини, ҳам интенсивлигини бир вақтнинг ўзида олдиндан айтиш метеорологиядаги энг мураккаб вазифалардан бири саналади. Ҳаракат йўналиши глобал жараёнларга, хусусан, атмосфера фронтлари ва шамолларга боғлиқ бўлса, урагнинг кучи океан ва атмосферадаги локал шароитларга таянади. Аввалги сунъий интеллект моделлари траекторияни аниқлашда яхши натижа кўрсатгани билан, кучни башорат қилишда қийналарди.

ВеатерНехт модели фақат циклонлар ҳақидаги чекланган маълумотлар асосида эмас, балки оддий метеорологик кузатувларнинг улкан массивида ўқитилди. Бу ёндашув тизимга бир вақтнинг ўзида умумий об-ҳавони башорат қилиш ва тропик циклонлар эволюциясини ўрганиш имконини берди. Тадқиқотчиларни энг кўп ажаблантиргани шундаки, модел анъанавий тизимлардан фарқли ўлароқ, нисбатан паст аниқликдаги атмосфера маълумотларидан фойдаланган ҳолда ҳам юқори натижа кўрсатди.

Сценарийлар яратиш ва келгуси режиллар

Шунингдек, ВеатерНехт битта қатъий прогноз ўрнига, бўроннинг ривожланиши бўйича юзлаб ёки минглаб эҳтимолий сценарийларни ҳосил қилади. Дастлабки кичик ўзгаришлар вақт ўтиши билан бутунлай бошқача натижаларга олиб келишини ҳисобга олувчи бу ёндашув доирасида модел ўтган йили битта бўрон учун 50 та сценарий тузган бўлса, ҳозирда бу кўрсаткич 1000 тага етказилди. Мутахассисларнинг таъкидлашича, мавжуд ҳисоблаш ресурслари ёрдамида анъанавий рақамли моделлар орқали бунча миқдордаги вариантларни олиш жуда қийин.

АҚШ Миллий ураганларни кузатиш маркази сунъий интеллект мутахассисларнинг ўрнини тўла босмаслигини, балки фақат ёрдамчи восита эканини таъкидлайди. Шу билан бирга, Google DeepMind илмий ҳамжамият учун мавсумий ураганлар башоратида қўлланилган ВеатерНехт моделларининг дастлабки кодларини очиқ эълон қилди. Бу бошқа олимларга тизимнинг юқори аниқлик сирларини ўрганиш ҳамда атмосферадаги қонуниятларни чуқурроқ тушуниш имконини бериши кутилмоқда.