АстроРад радиациядан ҳимоя қилувчи махсус жилет синовдан ўтказилди

Инсониятнинг Ер магнетосферасидан ташқарига амалга оширадиган узоқ муддатли космик парвозлари учун асосий хавфлардан бири бу ионлаштирувчи нурланиш ҳисобланади. Хусусан, қуёш протонли ҳодисалари кутилмаганда космонавт оладиган нурланиш дозасини кескин ошириб юбориши мумкин. ixbt.com нашрининг ёзишича, халқаро олимлар гуруҳи илк бор узоқ космик парвозлар учун махсус кийиладиган радиациядан ҳимоя воситаси — АстроРад жилетининг самарадорлигини баҳолашди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

СтемРад ва Lockheed Martin компаниялари томонидан ишлаб чиқилган мазкур жилет бутун космик кема корпусини оғир материаллар билан қоплаш ўрнига, инсон организмининг нурланишга энг сезгир бўлган аъзоларини ҳимоя қилишга қаратилган. Конструксиянинг асосий қисмини водород тутувчи юқори зичликдаги полиетилен ташкил этади. Материалнинг эгилувчанлигини таъминлаш мақсадида мутахассислар уни ҳар хил ўлчамдаги олти бурчакли сегментларга бўлишган. Синов версиясининг оғирлиги тахминан 26 килограммни ташкил қилди.

Фазовий синовлар ва математик моделлаштириш

Мазкур ҳимоя воситаси 2022-йилда амалга оширилган Artemis И ном учувчисиз миссияси даврида синовдан ўтказилди. Орион кема кабинасида инсон тўқималарини имитация қилувчи икки антропоморф «фантом» — Ҳелга ва Зоҳар жойлаштирилган эди. Улардан бири АстроРад жилети билан кийинтирилган бўлса, иккинчиси ҳимоясиз қолдирилган. Парвоз пайтида кучли қуёш вақти кузатилмагани сабабли, олимлар кема Ван Аллен радиация белгисидан ўтаётганда олинган маълумотларга таяниб, Монте-Карло усули ёрдамида махсус нурланиш моделини яратишди.

Олинган ҳисоб-китобларга кўра, 1972-йил август ойидаги кучли қуёш бўрони ссенарийсида АстроРад самарали нурланиш дозасини 60 фоизгача (222,3 мЗв дан 87,5 мЗв гача) камайтиришга муваффақ бўлди. Бироқ 1989-йил октабрдаги қаттиқроқ энергетик спектрга эга қуёш ҳодисасида ҳимоя даражаси 38,5 фоизни ташкил этди, чунки юқори энергияли заррачалар материал ичига чуқурроқ кириб боради. Шунга қарамай, жилет NASA белгилаган хавфсизлик чегараларидан паст даражани сақлаб қолишга ёрдам берди.

Амалий афзалликлар ва истиқболлар

Жилетнинг таъсири инсон танасининг муайян органларида яққол намоён бўлди. 1972-йилги ссенарий бўйича кўкрак қафаси учун нурланиш дозасиз 75 фоизга, ошқозон учун 66 фоизга, йўғон ичак учун 65 фоизга ва ўпка учун 61 фоизга камайган. Шу билан бирга, бош мия бу ҳимоядан амалда фойда кўрмади — пасайиш атиги 3 фоизни ташкил этди. Бу жилетнинг консепсиясига тўла мос келади, чунки асосий эътибор нурланишдан энг кўп зарар кўрадиган ҳаётий муҳим органларга қаратилган.

АстроРад доимий галактик космик нурларга қарши мўлжалланмаган бўлиб, у фақат қуёш бўрони вақтида хавфли соатларда қўлланиладиган фавқулодда чора сифатида қаралмоқда. Космик кемадаги махсус радиация бошпаналаридан фарқли ўлароқ, бу жилет астронавтларга кеманинг ишчи зонасида ҳаракатланиш ва ўз вазифаларини давом эттириш эркинлигини беради. Ҳозирги вақтда муҳандислар жилет массасини 16 килограммгача камайтиришга муваффақ бўлишди ва келгусида уни янада енгиллаштириш устида ишламоқдалар.