NASA Ер марказининг мавсумий силжишини икки баравар кам баҳолади

NASAнинг Реактив ҳаракатлар лабораторияси (ЖПЛ) геофизиклари Ер марказининг мавсумий силжишини ўлчашда янги, юқори аниқликдаги усулни ишлаб чиқди. Ушбу ёндашув глобал координаталар тизимлари, сунъий йўлдош навбатгарлиги ва геодезик ўлчовларнинг аниқлигини сақлашда муҳим аҳамият касб этади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, Ернинг масса маркази сув, муз ва ҳавонинг яримарлараро қайта тақсимланиши натижасида мунтазам равишда силжиб туради. Илмий гуруҳ илгари мавжуд бўлган баҳолашлардаги ноаниқликларни бартараф этишга муваффақ бўлди. Муаммо шундаки, аввалги ёндашувларда ер устидаги геодезик станциялар тармоғи маркази Ернинг геометрик марказига яқин деб қабул қилинган эди.

Янги методика ва аввалги хатолар

Бироқ атмосфера, океанлар, қор ва қуруқликдаги сув қатлами сайёрамизнинг қаттиқ қобиғини деформация қилади, натижада бу марказ ҳам ўз ўрнини ўзгартиради. Қўшимча хатолик сунъий йўлдош лазер масофасини ўлчаш станцияларининг бир текисда жойлашмагани сабабли юзага келган, чунки уларнинг ярми Европа ва Шимолий Америкада жойлашган.

Олимлар ГПС кузатувларини бир нечта паст орбитали сунъий йўлдошларнинг маълумотлари билан бирлаштирди ва Ер қобиғининг сув ҳамда муз таъсиридаги деформацияларини бир вақтнинг ўзида ҳисобга олди. Бундай ёндашув масса марказининг ўзидаги ҳаракатни ер устидаги станциялар силжишидан ажратиб олиш имконини берди.

Сайёрадаги мавсумий ўзгаришлар кўлами

Янги баҳоларга кўра, Ер масса марказининг йиллик кўчиши бундан 8 йил олдин тахмин қилинган қийматнинг деярли ярмига тенг экани маълум бўлди. Бу шуни англатадики, яримарлар ўртасида қайта тақсимланадиган сув ва ҳаво массаси аввал ўйланганидан камроқ бўлиши мумкин.

Ишлаб чиқилган методика ўлчанган ҳаракатни аниқ мавсумий жараёнлар билан боғлашга имкон беради. Хусусан, март ойида Шимолий Америка ва Евроосиёда қор тўпланиши марказни Шимолий қутб томон деярли 3 миллиметрга суради. Апрел ойида эса Amazonка ҳавзасида тўпланадиган 2,4 минг гигатонна ёмғир суви уни Жанубий Америка томон тахминан 2,2 миллиметрга силжитади.

Ноябр ойида Жануби-Шарқий Осиёдаги муссонларнинг мавсумий чўққиси қайта тақсимланишга яна 600 гигатонна атрофида сув қўшади. Шунингдек, атмосфера массалари ҳам ўз ҳиссасини қўшиб, декабрь ва июн ойларида турли минтақаларда ҳаво баландлиги ва зичлиги мувозанатини ўзгартиради.

Олинган натижалар Ернинг гравитациявий майдони ўзгаришларини ўлчовчи ГРАСE-ФО сунъий йўлдошлари маълумотлари билан таққослаб текширилди. Натижада континентлар ва атмосфера миқёсидаги мавсумий ўзгаришлар сайёранинг ягона таянч нуқтаси ҳаракати сифатида миллиметр аниқлигида кузатилди.