«Эммаган бола ота-онасини ҳурмат қилмайдими?» Профессорнинг фикри ва тиббиётдаги ҳақиқат

«Отани эшитмайдиган, онани ҳурмат қилмайдиган болаларнинг кўпи эммаган бўлади» — профессор Зарифбой Ибодуллаевнинг бу фикри ижтимоий тармоқларда муҳокамаларга сабаб бўлиши мумкин. Аммо бу гап ортида яна бир муҳим савол бор: боланинг келажакдаги феъл-атвори ва руҳий ҳолатини ҳақиқатан ҳам эмизилган-эмизилмагани белгилайдими?

Профессор, шунингдек, оналарга болани камида бир йил эмизишни тавсия қилган ва гўдакларга «Алла» айтишнинг аҳамияти ҳақида фикр билдирган. У ўз невараларига Ҳабиба Охунова ижросидаги «Алла» қўшиғини ҳар куни эшиттиришини ҳам айтган.

Бироқ бу масалага тиббиёт ва психология нуқтаи назаридан қаралганда, манзара анча мураккаб.

Эмизишнинг фойдаси ҳақиқатдан ҳам катта

Она сути чақалоқ учун муҳим озуқа манбаи ҳисобланади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти чақалоқни ҳаётининг дастлабки 6 ойида фақат она сути билан озиқлантириш, кейин эса қўшимча овқатлар билан бирга эмизишни 2 ёшгача ва ундан ҳам узоқ давом эттириш мумкинлигини тавсия қилади.

Эмизиш боланинг ўсиши ва ривожланиши учун муҳим озуқа билан таъминлашдан ташқари, айрим инфекциялардан ҳимояланишга ҳам ёрдам беради. Шу сабабли мутахассислар эмизишни бола саломатлигининг муҳим омилларидан бири сифатида баҳолайди.

Демак, «болани эмизиш керакми?» деган саволга тиббиётнинг жавоби аниқ — имконият бўлса, эмизиш тавсия этилади.

Аммо масаланинг иккинчи томони бор.

Эмизмаслик болани «ёмон феълли» қилиб қўядими?

Бу ерда эҳтиёткор бўлиш керак.

Илмий тадқиқотларда эмизиш билан болаларнинг хулқ-атвори ўртасида айрим боғлиқликлар кузатилган. Масалан, 2026 йилда эълон қилинган мета-таҳлилда эмизиш болаларда айрим хулқ-атвор муаммолари хавфининг пастроқ бўлиши билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги кўрсатилган. Аммо тадқиқот муаллифлари мавжуд далилларда чекловлар борлигини, айрим натижаларга бошқа омиллар таъсир қилиши мумкинлигини таъкидлаган.

Бундан «эммаган бола ота-онасини ҳурмат қилмайди» ёки «эмизилган бола албатта яхши хулқли бўлади» деган қатъий хулоса чиқариб бўлмайди.

Чунки боланинг шахсияти ва хулқ-атвори кўплаб омиллар таъсирида шаклланади.

Боланинг характерига нималар таъсир қилади?

Боланинг ота-онага муносабати ва феъл-атворида бир нечта омил муҳим роль ўйнайди:

• оиладаги психологик муҳит;

• ота-онанинг бола билан мулоқот услуби;

• меҳр ва эътибор;

• тарбия усуллари;

• боланинг индивидуал хусусиятлари;

• тенгдошлари ва ижтимоий муҳит;

• стресс ва ҳаётий воқеалар;

• уйқу, овқатланиш ва умумий саломатлик.

Шунинг учун боланинг кейинги ҳаётидаги ҳар қандай психологик муаммони фақат эмизилган ёки эмизилмагани билан изоҳлаш тўғри эмас.

«Камида бир йил эмизинг» деган тавсия ҳақида

Профессорнинг бир йил эмизиш ҳақидаги тавсияси ЖССТнинг умумий ёндашувига зид эмас: ташкилот 6 ойгача фақат она сути, кейин эса қўшимча овқат билан бирга эмизишни 2 ёшгача ва ундан ҳам узоқ давом эттиришни тавсия қилади.

Лекин бу тавсияни «бир йил эмизилса, бола умрбод депрессия ёки невроздан ҳимояланади» деган кафолат сифатида талқин қилиш илмий жиҳатдан тўғри бўлмайди.

Руҳий саломатлик — жуда кўп омилларга боғлиқ мураккаб жараён.

«Алла»нинг аҳамияти нимада?

Профессорнинг гўдакларга «Алла» айтиш ҳақидаги фикри ҳам эътиборга лойиқ.

Она ёки ота болага сокин овозда қўшиқ айтиши, эртак ўқиб бериши ёки шунчаки мулойим гапириши бола билан эмоционал мулоқотни кучайтириши мумкин.

Бу ерда асосий масала муайян бир қўшиқнинг номи эмас, балки ота-онанинг болага вақт ажратиши, овози, меҳри ва эътиборидир.

Гўдак учун таниш овоз, такрорий мулоқот ва меҳрибон муносабат хотиржам муҳит яратишга хизмат қилиши мумкин.

Энг муҳими — эмизиш ва тарбияни бир-бирига қарши қўймаслик

Она сути боланинг соғлом ўсиши ва ривожланиши учун муҳим. Бу масалада тиббий тавсиялар етарлича аниқ.

Аммо боланинг келажакда қандай инсон бўлиб вояга етиши фақат она сутига боғлиқ эмас.

Эмизиш — бола ҳаётининг муҳим бошланғич қисмларидан бири. Тарбия, меҳр, мулоқот ва оилавий муҳит эса унинг кейинги шахсий ва ижтимоий ривожланишида катта аҳамият касб этади.

Шунинг учун профессорнинг кескин фикри жамоатчиликда қизиқиш уйғотган бўлса-да, уни тиббий қоида сифатида эмас, муҳокамага сабаб бўлган фикр сифатида қабул қилиш тўғрироқ.

Энг муҳими, оналарни айблаш эмас, балки эмизиш имконияти бор оилаларни ишончли тиббий маълумот ва мутахассислар ёрдами билан қўллаб-қувватлашдир.