Хитойлик олимлар кеч ухлашнинг организмга "даҳшатли таъсири"ни фош қилди

Замонавий ҳаёт суръати, тунги гаджетлар ва мунтазам кеч ётиш одати инсон саломатлиги учун кутилганидан анча катта зарба бериши маълум бўлди. Хитойлик олимлар томонидан ўтказилган кенг кўламли янги фундаментал тадқиқот уйқу тартибининг бузилиши ва кеч ухлаш инсон организмида нақ 172 та касаллик ривожланиши билан статистик жиҳатдан бевосита боғлиқ эканини кўрсатди.

Хитойнинг нуфузли илмий журналида чоп этилган ушбу хулосалар соғлом турмуш тарзи ва тиббиёт доираларида жиддий муҳокамаларга сабаб бўлмоқда.

88 мингдан ортиқ кўнгилли ва қарийб 7 йиллик кузатув

Тадқиқот шунчаки назарий тахминларга эмас, балки жуда улкан ва ишончли статистик базага таянади:

• Иштирокчилар қамрови: Тадқиқотчилар 88 461 нафар катта ёшли инсоннинг уйқу биоритмлари ва саломатлик кўрсаткичларини синчковлик билан ўрганиб чиқишди;

• Узоқ муддатли мониторинг: Ҳар бир иштирокчи ўртача 6 йил 8 ой давомида тиббий кузатув остида бўлди;

• Ўрганилган параметрлар: Кузатув давомида ухлаш вақти, уйқу давомийлиги, тунги уйқу сифати ва циркад ритмининг бузилиши қайд этилиб, уларнинг турли сурункали хасталикларга таъсири таҳлил қилинди.

42 та хасталикда хавф икки баравар юқори

Таҳлиллар якунида уйқу бузилиши 172 та турли патология билан параллел равишда кечиши аниқланди. Энг хавотирли жиҳати — 42 та касалликда муайян салбий уйқу кўрсаткичлари мавжуд бўлганда хасталикка чалиниш эҳтимоли икки баравар ва ундан ҳам юқори даражага кўтарилган.

Уйқу тартибсизлиги билан узвий боғлиқ бўлган энг оғир хасталиклар қаторига қуйидагилар киритилди:

• Иккинчи тур қандли диабет: Тунги уйқунинг етишмаслиги ёки кеч ётиш метаболизм ва инсулин сезгирлигини кескин издан чиқаради;

• Паркинсон касаллиги: Нейродегенератив ўзгаришлар ва асаб тизими емирилиши уйқу фазаларининг бузилиши билан бирга намоён бўлмоқда;

• Ўткир буйрак етишмовчилиги: Тананинг табиий регенерация ва тозаланиш даври тунда тўхтаб қолиши буйраклар фильтрациясига тўғридан-тўғри салбий таъсир кўрсатади.

Мутахассислар огоҳлантириши: Оқибатми ёки сабаб?

Тадқиқот муаллифлари муҳим бир жиҳатга алоҳида эътибор қаратмоқда: мазкур илмий иш уйқу муаммолари ушбу касалликларнинг мутлақ бирламчи сабабчиси эканини тўғридан-тўғри исботламайди. Бироқ улар ўртасидаги узвий, кучли статистик боғлиқлик шуни кўрсатадики, тунги ритмнинг бузилиши тананинг умумий ҳимоя қалқонини қулатади ва мавжуд ички яширин хасталикларнинг тез авж олишига замин яратади.

Шифокорлар кун тартибини тўғрилаш, ҳар куни бир вақтда ухлаш ва тунги уйқу меъёрини бузмасликни юзлаб сурункали касалликларнинг олдини олувчи энг арзон ва самарали табиий мудофаа воситаси сифатида баҳоламоқда.