Yaqin Sharqdagi geosiyosiy oʻyinlar yangi va murakkab bosqichga kirdi. Bir qarashda AQSh va Eron oʻrtasida sulh tuzilgandek tuyulsa-da, aslida voqealar rivoji «fors shaxmati» qoidalari asosida davom etmoqda. Zamin.uz ushbu siyosiy ziddiyatning parda ortidagi asl manzarasini tahlil qiladi.
Sulhmi yoki yangi toʻqnashuv ostonasi?
Oʻtgan hafta Vashington va Tehron oʻrtasida oʻt ochishni toʻxtatish boʻyicha kelishuvga erishilgani eʼlon qilingan edi. Donald Trampning bayonotlarini eshitgan muxlis Eron «oq bayroq» koʻtarib, taslim boʻldi deb oʻylashi mumkin. Ammo voqelik butunlay boshqacha: Hoʻrmuz boʻgʻozida AQSh tomonidan Eron kemasining qoʻlga olinishi va bunga javoban eronliklarning America harbiy kemasiga dron bilan hujum qilishi vaziyat hali ham portlash yoqasida ekanini koʻrsatmoqda. Tehron hatto navbatdagi muzokaralardan voz kechish ehtimolini ham istisno etmayapti.
«Rossiya–Ukraine» ssenariysi takrorlanmoqdami?
Hozirgi holat koʻp jihatdan Rossiyaning Ukrainadagi muvaffaqiyatsiz «yashin tezligidagi urushi»ga oʻxshab ketmoqda. Kiyevni uch kunda boʻysundirishni koʻzlagan Rossiya bir yildan beri oʻz chegaralarida bombapanalar qurishga majbur boʻlmoqda. AQSh ham Eron masalasida xuddi shunday uzoq davom etuvchi va mujmal jarayonga kirib qolgan koʻrinadi.
Siyosatshunos nazari: «Tramp kalaka qilinmoqda»
Taniqli siyosatshunos Arkadiy Dubnov vaziyatga juda aniq taʼrif berdi: «Eronliklar barqudrat America prezidentini goʻyoki masxara qilgandek, uning tahdidlarini bumerang kabi oʻziga qaytarmoqda. Fors shaxmati Trampga ogʻirlik qilyapti». Haqiqatan ham, Eron oʻzidan ming chandon kuchli raqib bilan «mujmallik strategiyasi» orqali kurashmoqda. Bir qoʻli bilan muzokara stolida shartlarga rozidek koʻrinsa, ikkinchi qoʻli bilan bittagina kemani dengizga chiqarib, Vashingtonning barcha rejalarini chipakka chiqarmoqda.
Nima uchun AQSh «mujmallik» oldida ojiz?
America armiyasi aniq dushmanni yoʻq qilish, harbiy obektlarni vayron qilish va texnikaviy ustunlik borasida tengsiz. Ammo «mujmallik strategiyasi»ga qarshi hech qanday harbiy formula yoki reja mavjud emas. Eron muzokaralarni imkon qadar choʻzish orqali vaqtdan yutmoqda.
Trampning bosimi: U 350 millionlik saylovchilar, yaqinlashayotgan oraliq saylovlar va AQShda oʻtadigan yirik sport tadbirlari oldida xalq noroziligidan xavotirda.
Eronning xotirjamligi: Tehron rejimi aholi ustidan total nazorat oʻrnatgan va ularda jamoatchilik bosimi deyarli mavjud emas.
Tarix va davlatchilik maktabi
Tramp bir muhim jihatni unutgan koʻrinadi: America va Isroil Eron kabi qadimiy davlatchilik oʻchoqlari uchun «kechagi» davlatlardir. Forslar tarixi davomida har qanday urush ssenariysida ham omon qolish va vaziyatni oʻz foydasiga burish borasida ulkan tajriba toʻplagan. Ular uchun urush — bu shunchaki raketa otish emas, balki yuksak mahorat talab qiladilar shaxmatdir.
Aziz mushtariylar, sizningcha, Tramp «fors shaxmati»da mot boʻladimi yoki vaziyatni oʻnglashning boshqa yoʻlini topa oladimi? AQShning harbiy qudrati siyosiy mujmallikni yengishga qodirmi?
Dunyo siyosatidagi eng murakkab va qiziqarli tahlillarni Zamin.uz bilan birinchilardan boʻlib oʻqing.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
