Yaqin Sharqdagi keskinlikni yumshatish yo‘lida chinakam tarixiy qadam tashlandi. Vashington va Tehron o‘rtasidagi ko‘p yillik ziddiyatlarga chek qo‘yishi mumkin bo‘lgan muzokaralar o‘z finishiga yaqinlashmoqda. Zamin.uz ushbu olamshumul kelishuv loyihasi va uning mintaqa taqdiriga ta’siri haqidagi eng sara ma’lumotlarni taqdim etadi.
Bir sahifalik memorandum: Tinchlikka ilk qadam
Axios nashrining xabar berishicha, ikki davlat vakillari qisqa, ammo o‘ta muhim bo‘lgan bir sahifalik memorandum loyihasini deyarli kelishib olishdi. Ushbu hujjat shunchaki qog‘oz emas, balki harbiy harakatlarni to‘xtatish va kelgusidagi keng qamrovli diplomatik aloqalar uchun mustahkam poydevor bo‘lishi kutilmoqda.
Garchi yakuniy imzolar hali qo‘yilmagan bo‘lsa-da, ekspertlar bu holatni muzokaralar boshlanganidan beri erishilgan eng katta yutuq sifatida e’tirof etishmoqda.
O‘zaro yon bosishlar: Kim nimaga rozi bo‘lmoqda?
Kelishuv loyihasi tomonlar uchun birdek ahamiyatli bo‘lgan bir nechta muhim shartlarni o‘z ichiga oladi:
Eron tomoni: Yadroviy boyitish jarayonlarini vaqtincha to‘xtatishga va xalqaro inspeksiyalarni kuchaytirishga rozilik bildirishi mumkin. Hatto boyitilgan uran zaxiralarini mamlakatdan olib chiqish masalasi ham kun tartibida turibdi.
AQSH tomoni: Iqtisodiy sanksiyalarni bosqichma-bosqich bekor qilish va Tehronning xorijda muzlatib qo‘yilgan milliardlab mablag‘larini qaytarishni ko‘rib chiqmoqda.
Bundan tashqari, jahon iqtisodiyoti uchun o‘ta muhim bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali kemalarning xavfsiz harakatlanishiga qo‘yilgan cheklovlarni yumshatish kelishuvning asosiy ustunlaridan biri hisoblanadi.
30 kunlik hal qiluvchi davr va kelajak rejalar
Agar mazkur memorandum imzolansa, tomonlar uchun 30 kunlik "tayyorgarlik" davri boshlanadi. Bu vaqt ichida Islomobod yoki Jenevada uchrashuvlar o‘tkazilib, yadro dasturi va sanksiyalar bo‘yicha yakuniy, batafsil kelishuv ishlab chiqilishi kerak.
Bahsli nuqtalar: Ayni paytda eng katta munozara yadroviy cheklovlar muddati ustida ketmoqda. Vashington uzoq muddatli cheklovni talab qilayotgan bir paytda, Tehron qisqaroq muddat tarafdori bo‘lib turibdi. Hozirda 12–15 yillik o‘rtacha variant muhokama markazida.
Siyosiy to‘siqlar va umidbaxsh kelajak
Muzokaralarning murakkabligi shundaki, Eron rahbariyati ichida hali yagona va qat’iy pozitsiya shakllanmagan. Shunga qaramay, diplomatik aloqalarning yaxshilanishi allaqachon meva bera boshladi — AQSH Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi harbiy bosimni vaqtincha pasaytirishga qaror qildi.
Bu hujjat mintaqada tinchlik o‘rnatish yo‘lidagi birinchi, ammo eng zalvorli qadam bo‘lishi mumkin.
Aziz o‘quvchilar, sizningcha, bu kelishuv haqiqatan ham mintaqada barqaror tinchlik o‘rnatilishiga olib keladimi? Ikki davlat o‘rtasidagi ishonch to‘liq tiklanishi mumkinmi? Izohlarda o‘z fikrlaringizni qoldiring!
Jahon siyosati va mintaqaviy xavfsizlikka oid eng so‘nggi yangiliklarni Zamin.uz saytida kuzatishda davom eting.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
