Tolibon amaldorlariga smartfon ishlatish taqiqlandi

Afg‘onistonda hokimiyatni boshqarayotgan «Tolibon» harakati va davlat xizmatchilari uchun yangi cheklov joriy etildi. Xabarlarga ko‘ra, harakat rahbari Haybatulla Oxundzoda «Tolibon» vakillari hamda hukumat tizimidagi xodimlarga smartfondan foydalanishni taqiqlovchi farmonni imzolagan.

Afghanistan International nashri tegishli hujjatga tayanib yozishicha, yangi tartibga ko‘ra, «Tolibon» harakati a’zolari va davlat xizmatchilari o‘zaro aloqa qilish uchun faqat oddiy telefonlardan foydalanishi kerak bo‘ladi. Smartfon ishlatish esa qoidabuzarlik emas, balki jinoyat sifatida baholanishi mumkin.

Ma’lum qilinishicha, ushbu taqiqni buzgan shaxslar harbiy sud oldida javob beradi. Biroq smartfondan foydalangan amaldor yoki harakat vakiliga qanday jazo qo‘llanishi hozircha ochiq aytilmagan.

Yangi farmonning asosiy maqsadi sifatida internetdan «noto‘g‘ri foydalanish» va «axloqqa zid kontent» ko‘rishning oldini olish ko‘rsatilmoqda. «Tolibon» rahbariyati smartfonlar orqali internetga kirish imkoniyati harakat a’zolari va amaldorlar orasida intizomga salbiy ta’sir qilishi mumkin, deb hisoblayotgani taxmin qilinmoqda.

Bu qaror Afg‘onistonda raqamli texnologiyalar, axborot erkinligi va davlat xizmatchilari faoliyatiga nisbatan yanada qattiq nazorat o‘rnatilishi mumkinligini ko‘rsatadi. Chunki bugungi kunda smartfon nafaqat aloqa vositasi, balki axborot olish, ish yuritish, hujjat almashish va tezkor muloqot qilish uchun ham asosiy qurilmaga aylangan.

Biroq «Tolibon» rahbariyati zamonaviy gadjetlarga nisbatan anchadan beri ehtiyotkor va tanqidiy munosabat bildirib keladi. Haybatulla Oxundzoda 2025 yildayoq afg‘onlarni zamonaviy qurilmalardan foydalanish vaqtini kamaytirishga chaqirgan edi. Bu chaqiriq ortidan mamlakatda smartfon va internetdan foydalanish bo‘yicha turli cheklovlar muhokama qilina boshlagan.

Afg‘oniston hukumati oliy ta’lim vaziri Nido Muhammad Nadim ham avvalroq smartfonlarni keskin tanqid qilgan. U zamonaviy aloqa qurilmalarini «musulmonlarning asosiy dushmanlaridan biri» deb atagani aytilgan. Bu bayonot mamlakatda ta’lim muassasalari va davlat idoralarida smartfonlardan foydalanishga nisbatan salbiy munosabat kuchayganini ko‘rsatgan edi.

O‘tgan yilning oktyabr oyida Nadim universitetlarga smartfon olib kirish mumkin emasligini bildirgan. Ushbu taqiqdan faqat oliy o‘quv yurtlari rektorlari va o‘quv markazlari rahbarlari istisno qilinishi mumkinligi aytilgan. Bu esa cheklovlar avvalo ta’lim sohasi, keyin esa davlat xizmatida ham kengayishi ehtimolini ko‘rsatgandi.

Endi esa smartfon taqiqlari «Tolibon» va hukumat vakillariga ham tatbiq etilmoqda. Bu Afg‘onistonda raqamli hayot ustidan nazorat yanada kuchayishi mumkinligidan darak beradi. Ayniqsa, smartfondan foydalanishni harbiy sudgacha olib boriladigan jinoyat sifatida baholash keskin chora sifatida ko‘rilmoqda.

Bunday qaror amalda davlat xizmatchilari va harakat a’zolarining internetdan foydalanish imkoniyatini jiddiy cheklashi mumkin. Oddiy telefonlar orqali faqat qo‘ng‘iroq va SMS kabi cheklangan aloqa imkoniyatlari mavjud. Smartfonlardan voz kechish esa tezkor axborot, ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar va raqamli xizmatlarga kirishni sezilarli darajada kamaytiradi.

Shu bilan birga, farmonning ijrosi qanday ta’minlanishi, qoidabuzarlar qanday aniqlanishi va ularga nisbatan qanday jazo qo‘llanishi hali noma’lum. Bu savollar Afg‘oniston jamoatchiligi va xalqaro kuzatuvchilar uchun ochiq qolmoqda.

Xulosa qilib aytganda, «Tolibon» rahbariyati smartfonlardan foydalanishni cheklash orqali harakat va davlat tizimi ichida axborot oqimini nazorat qilishga urinmoqda. Bu qaror Afg‘onistonda texnologiyalardan foydalanishga nisbatan yanada konservativ yondashuv kuchayib borayotganini ko‘rsatadi.

Smartfon bugun dunyoda ish, ta’lim va aloqaning oddiy vositasiga aylangan bir paytda, Afg‘onistonda undan foydalanish ayrim guruhlar uchun jinoyat darajasigacha olib chiqilayotgani mintaqadagi vaziyatga yana bir bor e’tibor qaratadi.