Everestda 30 yildan beri yotgan jasad olib tushirilmoqda

Everest cho‘qqisida alpinistlar orasida «yashil etiklar» nomi bilan mashhur bo‘lib ketgan jasadni evakuatsiya qilish bo‘yicha tarixiy operatsiya boshlanmoqda. Qariyb 30 yil davomida 8500 metr balandlikda yotgan alpinistning jasadi tajribali qutqaruvchilar va sherpalar tomonidan tog‘dan olib tushirilishi rejalashtirilgan. Butun operatsiya taxminan 40 kun davom etadi.

Jasad Jomolungmaning shimoliy yonbag‘ridagi «o‘lim hududi»da, «Birinchi qadam» bekatidan pastroqda joylashgan. Yorqin yashil etiklari sabab u yillar davomida Everestga ko‘tariluvchi alpinistlar uchun muhim mo‘ljal vazifasini bajarib kelgan.

Ko‘p yillar davomida jasadning kimga tegishli ekani haqida turli taxminlar bildirilgan. Biroq operatsiya oldidan o‘tkazilgan DNK tahlili uning 1996 yilda halok bo‘lgan hindistonlik alpinist Dordje Morup ekanini tasdiqladi.

Morup 1996 yilda Hindistonning Everestni Tibet tomonidan ilk bor zabt etishga uringan ekspeditsiyasi tarkibida bo‘lgan. 10 may kuni yetti nafar alpinist yuqoriga ko‘tarilgan, ammo 8500 metrda kuchli bo‘ron boshlangan. To‘rt kishi ortga qaytgan bo‘lsa, Morup va yana ikki nafar hamrohi yo‘lni davom ettirgan. Ular kechqurun cho‘qqiga chiqqanini xabar qilgan, ammo pastga tushishga ulgurmay, sovuq va kislorod yetishmasligi oqibatida halok bo‘lgan.

Ertasi kuni yapon alpinistlari ularni tirik holda uchratgani, ammo yordam ko‘rsatmay yo‘lda davom etgani katta xalqaro bahslarga sabab bo‘lgan. Keyinchalik ayblovlar qaytarib olingan bo‘lsa-da, ushbu voqea alpinizm tarixidagi eng bahsli axloqiy masalalardan biri bo‘lib qolgan.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, 8500 metr balandlikdan jasadni evakuatsiya qilish dunyodagi eng xavfli operatsiyalardan biri hisoblanadi. Bu balandlikda kislorod tanqisligi, qattiq sovuq va tik qoyalar har qanday qutqaruv ishini o‘ta murakkablashtiradi.

Ma’lumot uchun, hozir Everest yonbag‘rida 200 ga yaqin alpinistning jasadi qolmoqda. Ularning aksariyatiga yetib borish juda xavfli yoki juda qimmat. «Yashil etiklar»ni evakuatsiya qilish amaliyoti esa 2025 yil oxirida boshlangan Everestni tozalash dasturining eng muhim bosqichlaridan biri sifatida baholanmoqda.