Olimlarni hayratga solgan qiziq jarayon: bo‘laklarga bo‘linsa ham o‘zini qayta tiklay oladigan qurt

Inson barmog‘ini yo‘qotsa, u qayta o‘sib chiqmaydi. Ammo Planaria deb ataluvchi yassi qurtda bunday qobiliyat bor. U tanasining yo‘qolgan qismini qayta tiklay oladi.

Planaria ko‘zga zo‘rg‘a ko‘rinadigan mayda jonzot. Shunga qaramay, u biologiyadagi eng qiziq jarayonlardan biri, regeneratsiya qobiliyati bilan olimlar e’tiborini tortib keladi.

Agar Planaria ikki bo‘lakka ajratilsa, har bir bo‘lak alohida to‘liq qurtga aylanishi mumkin. Bosh qismi yangi dumni, dum qismi esa yangi boshni tiklaydi. Ayrim tajribalarda Planaria 279 bo‘lakka bo‘lingan va ularning barchasidan yangi qurtlar rivojlangani qayd etilgan.

Bu jarayon uning tanasidagi maxsus hujayralar bilan bog‘liq. Ular "neoblastlar" deb ataladi. Neoblastlar tanadagi turli to‘qimalarga aylanish qobiliyatiga ega bo‘lgan ildiz hujayralaridir.

Tana shikastlanganda ushbu hujayralar faollashadi. Ular ko‘payadi va yo‘qolgan tana qismini qayta shakllantiradi. Shu sabab Planaria bosh, dum yoki boshqa qismlarini qayta tiklay oladi.

Olimlar bu xususiyatni o‘rganish orqali inson to‘qimalarini tiklash, shikastlangan organlarni davolash va asab tizimi bilan bog‘liq muammolarni chuqurroq tushunishga harakat qilmoqda.

Tabiatda regeneratsiya jarayoni millionlab yillar davomida shakllangan. Planaria esa bu jarayonni o‘rganish uchun muhim tirik model sifatida qaraladi.