50 mln dollarlik tiranozavr: “Gas” rekordni yangiladi

Foto: Sotheby's/Facebook

Taxminan 67 million yil oldin yashagan tiranozavr-reks skeleti Sotheby's kimoshdi savdosida 50,1 million dollarga sotildi. “Gas” laqabli bu qazilma endi kimoshdida sotilgan eng qimmat dinozavr skeleti sifatida tarixga kirdi.

Dastlab 20–30 million kutilgan, narx esa osmonga chiqdi

Sotheby's auksioni oldidan “Gas” 20–30 million dollar atrofida baholangan edi. Ammo savdo qizg‘in kechdi va yakuniy narx 50,1 million dollarga yetdi.

Bu natija qazilmalar bozorida yangi rekord o‘rnatdi. Endi “Gas” nafaqat yirik va yaxshi saqlangan tiranozavr-reks, balki dunyoda kimoshdida sotilgan eng qimmat dinozavr skeleti hisoblanadi.

“Apeks” rekordi ortda qoldi

Avvalgi rekord 2024 yilda Sotheby's kimoshdisida 44,6 million dollarga sotilgan “Apeks” laqabli stegozavr skeletiga tegishli edi.

“Gas” esa bu ko‘rsatkichdan ham o‘tib ketdi va paleontologik qazilmalar bozorida narxlar qanchalik yuqori darajaga chiqqanini yana bir bor ko‘rsatdi.

Nega aynan “Gas” buncha qimmat?

Lot tavsifiga ko‘ra, “Gas” eng yirik tiranozavrlardan biri sanaladi. Uning balandligi qariyb 4 metr, uzunligi esa 12 metrga yaqin.

Skelet 183 ta suyak elementidan iborat. Eng qizig‘i, unda kam uchraydigan qorin qovurg‘alari — gastrallar ham saqlangan: 32 ta gastraldan 30 tasi mavjud.

Bu kabi detallar olimlar va kolleksionerlar uchun qazilmaning qiymatini keskin oshiradi. Chunki tiranozavr-reks skeletlari topiladi, ammo bunday darajada saqlanganlari juda kam.

Bosh suyagi ham juda yaxshi saqlangan

“Gas”ning yana bir muhim jihati — uning bosh suyagi. Ma’lumotlarga ko‘ra, bosh suyagi taxminan 82 foiz saqlangan va u oltita tish qatorining barchasini o‘z ichiga oladi.

Umuman, skelet suyaklar soni bo‘yicha taxminan 61 foiz, og‘irligi bo‘yicha esa 75–80 foiz saqlangan.

Bu ko‘rsatkichlar tiranozavr-reks kabi 67 million yillik yirik yirtqich uchun juda yuqori hisoblanadi. Oddiy qilib aytganda, “Gas” — muzeyga qo‘yilsa, odamlar uzoqdanoq hayrat bilan qaraydigan darajadagi topilma.

U qayerdan topilgan?

“Gas” skeleti AQSHning Janubiy Dakota shtatidagi xususiy chorvachilik ranchosidan topilgan. Qazish ishlari 2021 yildan 2023 yilgacha davom etgan.

Dinozavr laqabi ham shu rancho egasi sharafiga qo‘yilgan.

Janubiy Dakota tiranozavr-reks kabi yirik dinozavr qazilmalari topiladigan muhim hududlardan biri hisoblanadi. Bu yerdagi geologik qatlamlar millionlab yil avvalgi hayot izlarini saqlab qolgan.

Olimlar uchun savol: u muzeyga tushadimi?

Bunday qazilmalar sotilganda doim bir katta bahs paydo bo‘ladi: skelet shaxsiy kolleksiyada qoladimi yoki muzeyda omma va olimlar uchun ochiq bo‘ladimi?

AP xabariga ko‘ra, paleontologlar yangi egasi “Gas”ni ilmiy va ta’limiy maqsadlar uchun ommaviy namoyishga qo‘yishini istamoqda.

Chunki bunday topilmalar faqat qimmat eksponat emas. Ular orqali olimlar dinozavrlarning tuzilishi, o‘sishi, harakati, ov qilish uslubi va evolyutsiyasi haqida ko‘proq ma’lumot olishi mumkin.

Qazilmalar bozori nega buncha qizigan?

So‘nggi yillarda dinozavr skeletlari san’at asarlari, noyob avtomobillar va qimmat kolleksion buyumlar kabi ulkan pulga sotilmoqda.

Bunda bir nechta omil bor:

• Tiranozavr-reks kabi dinozavrlar ommaviy madaniyatda juda mashhur;
• yaxshi saqlangan skeletlar kam uchraydi;
• boy kolleksionerlar tabiiy tarix obyektlariga qiziqmoqda;
• auksionlarda raqobat narxni keskin oshirmoqda;
• har bir yangi rekord keyingi savdolar uchun bozorni yana qizdiradi.

Ammo bu jarayonning tanqidchilari ham bor. Ularning fikricha, noyob qazilmalar xususiy qo‘llarga o‘tib ketsa, fan uchun ochiqlik kamayishi mumkin.

67 million yillik tarixning narxi

“Gas”ning 50,1 million dollarga sotilishi bir tomondan hayratli rekord. Ikkinchi tomondan, bu savdo tabiiy tarix merosi kimga tegishli bo‘lishi kerak degan savolni yana kun tartibiga olib chiqdi.

Bu skelet millionlab yillar yer ostida saqlandi, keyin olimlar va qazuvchilar qo‘liga tushdi, endi esa dunyodagi eng qimmat dinozavr qazilmasi sifatida yangi egasiga yo‘l oldi.

Endi asosiy savol shu: “Gas” xususiy kolleksiyada qoladimi yoki millionlab odamlar uni muzeyda ko‘rish imkoniga ega bo‘ladimi?