AQSH sudida misli ko‘rilmagan voqea: O‘lim jazosini kutgan erkakning aybsizligi isbotlandi

AQSH sud-huquq tizimi tarixidagi eng shov-shuvli va uzoq davom etgan ishlardan biri kutilmagan burilish bilan yakunlandi. Yuta shtatida og‘ir jinoyatda ayblanib, 41 yil davomida o‘lim jazosi ijrosini kutib yotgan erkak garov evaziga ozodlikka chiqarildi.

Inson umrining yarmidan ko‘pini panjara ortida, har kuni qatl xavfi ostida o‘tkazgan mahkumning taqdiri zamonaviy genetik ekspertiza tufayli tubdan o‘zgardi.

1985 yilgi qotillik va kechikkan genetik isbot

Hodisa tafsilotlariga ko‘ra, fuqaro 1985 yilda sodir etilgan shafqatsiz qotillikda aybdor deb topilib, oliy jazo — o‘lim hukmiga hukm qilingan edi. O‘sha davr kriminalistikasi bugungidek rivojlanmagani sababli, ish bo‘yicha chiqarilgan qaror o‘nlab yillar davomida o‘z kuchida qolib keldi.

Biroq yangi sud surishtiruvlari va ilg‘or texnologiyalar doirasida o‘tkazilgan qayta tekshiruvlar haqiqiy adolat qaror topishiga yo‘l ochdi:

• Ashyoviy dalillar qayta ko‘rildi: Jinoyat joyidan saqlab qolingan biologik ashyoviy dalillar zamonaviy DNK ekspertizasidan o‘tkazildi.

• Mutlaq nomuvofiqlik: Tahlil natijalari qotillik sodir etilgan hududdagi DNK izlari 41 yildan beri mahkumlikda saqlanayotgan shaxsning DNK profiliga umuman to‘g‘ri kelmasligini ko‘rsatdi.

• Ozodlikka yo‘l: Ushbu inkor etib bo‘lmas dalil asosida sud mahkumni garov evaziga qamoqxonadan ozod qilish to‘g‘risida qaror chiqardi.

Sud xatolari va tizimdagi jiddiy savollar

Ushbu hodisa AQSH jamoatchiligida va huquq himoyachilari o‘rtasida o‘lim jazosining qo‘llanilishi yuzasidan keskin bahslarni qaytadan alangalatdi.

To‘rt o‘n yillik umrini o‘lim kamerasida («death row») o‘tkazgan shaxsning aybsizligi ehtimoli nafaqat adolatning kechikkanini, balki sud xatosi tufayli begunoh insonlar oliy jazoga mahkum etilishi xavfi naqadar yuqori ekanini yana bir bor ko‘rsatmoqda. Ayni damda mahalliy prokuratura va tergov organlari mazkur ish bo‘yicha yakuniy huquqiy xulosalarni tayyorlamoqda.