Oydagi ulkan zarba izlari qanday paydo bo‘lgani aniqlandi

2 daqiqa o'qish10
Oydagi ulkan zarba izlari qanday paydo bo‘lgani aniqlandi

Xitoy olimlari Oyning narigi tomonida joylashgan ulkan zarba havzasining shakllanish tarixini qayta tiklashga muvaffaq bo‘ldi. Bunda mamlakatning Chang‘e-6 kosmik missiyasi orqali Yerga olib kelingan tuproq va tog‘ jinslari namunalari muhim ahamiyat kasb etdi. Ular Oy tarixidagi eng yirik kosmik to‘qnashuvlardan biri qanday sodir bo‘lganini aniqlashga yordam berdi. Bu haqda Naked Science xabar berdi.

Tadqiqotchilar Janubiy qutb — Eytken havzasining paydo bo‘lishi va shakllanish bosqichlarini o‘rgangan. Ushbu ulkan havza Oyning Yerdan ko‘rinmaydigan narigi tomonida joylashgan bo‘lib, diametri taxminan 2 050–2 400 kilometr, chuqurligi esa 12 kilometrgacha yetadi. U Quyosh tizimidagi eng yirik zarba havzalaridan biri hisoblanadi. Olimlarning taxmin qilishicha, mazkur hudud milliardlab yillar avval ulkan kosmik jismning Oy yuzasiga kelib urilishi natijasida paydo bo‘lgan.

Oyning narigi tomonidan olib kelingan namunalar nimani ko‘rsatdi?

2024 yilda Xitoyning Chang‘e-6 missiyasi ushbu havza hududidagi Apollon krateridan qariyb 1,9 kilogramm tuproq va tog‘ jinsi namunalarini Yerga olib kelgan. Bu Oyning narigi tomonidan moddiy namunalar olib kelingan tarixdagi ilk missiya hisoblanadi.

Gonkong universitetidan Yuysi Syan va Gochun Chjao boshchiligidagi xalqaro olimlar guruhi keltirilgan namunalarning tarkibini batafsil o‘rgangan. Ular olingan natijalarni Chang‘e-4 missiyasi ma’lumotlari hamda Oy orbitasidan amalga oshirilgan kuzatuvlar bilan taqqoslagan.

Tahlillar natijasida o‘rganilgan hududdagi tuproq qotib qolgan lava va qadimiy kosmik to‘qnashuvlar ta’sirida yuzaga kelgan tog‘ jinslari aralashmasidan iborat ekani aniqlangan. Hisob-kitoblarga ko‘ra, mahalliy lava bilan bog‘liq bo‘lmagan jinslar umumiy tarkibning 40–50 foizini tashkil qiladi. Ularning asosiy qismi Chaffee S krateri paydo bo‘lishiga sabab bo‘lgan katta zarba bilan bog‘liq.

Oy tarixidagi uchta yirik to‘qnashuv aniqlandi

Olingan ma’lumotlar asosida olimlar bir necha milliard yil avval sodir bo‘lgan uchta muhim kosmik hodisani ajratib ko‘rsatdi.

Birinchi yirik voqea taxminan 4,34 milliard yil avval sodir bo‘lgan. O‘sha davrda ulkan kosmik jism Oy yuzasiga kelib urilib, Janubiy qutb — Eytken havzasini hosil qilgan.

Keyinroq, taxminan 4,2 milliard yil avval, mazkur ulkan havza ichida yana bir yirik to‘qnashuv yuz bergan. Natijada Apollon zarba havzasi shakllangan.

Uchinchi muhim hodisa esa taxminan 3,87 milliard yil avval sodir bo‘lgan. Bu safargi kosmik to‘qnashuv natijasida Orientale havzasi paydo bo‘lgan. Ushbu zarba oqibatida tadqiqot olib borilgan hudud o‘nlab metr qalinlikdagi tog‘ jinslari va boshqa qoldiqlar bilan qoplangan bo‘lishi mumkin.

Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, ushbu ma’lumotlar Oydagi eng yirik zarba havzalaridan birining shakllanish tarixini va uning turli davrlarda qanday o‘zgarganini yaxshiroq tushunish imkonini beradi.

Shu bilan birga, olimlar tiklangan tarix hozircha tuproq namunalari, sun’iy yo‘ldosh kuzatuvlari va ilmiy hisob-kitoblarga asoslanganini ta’kidlamoqda. Shu sababli havzaning boshqa hududlaridan kelajakda olinadigan yangi namunalar mavjud xulosalarni yanada aniqlashtirishga yordam berishi mumkin.

Maqola sizga yoqdimi?

Obuna bilan reklama bo'lmaydi

Zamin Premium — oyiga 4 900 so'm

Izohlar0

…

  1. Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
  2. Toshkentdan Amerikaga: Nurmuxammad Ismoilov Akinda orqali halol investitsiyani global miqyosga olib chiqmoqda
  3. Avtoservisingizni raqamlashtiring: Bip Business bilan mijozlarni yo‘qotmang
  4. Mashina oynasiga raqam yozish xavflimi? Bip haydovchilar uchun yangi yechim topdi!
  5. 8 ta keng tarqalgan moliyaviy xato: nimalardan saqlanish kerak?
  6. Playmatch: maydon egalari ishini ancha yengillashtiradi
  7. Playmatch: futbol o‘ynash uchun kerakli barcha xizmatlar bitta ilovada
  8. Kundalik xarajatlar uchun kartani qanday tanlash mumkin?
  9. Eldor Shomurodov futbol akademiyasi va TBC Bank: bolalik orzularidan katta futbolgacha
  10. ANORBANK Boʻstonliqdagi 168-son maktab-internat tarbiyalanuvchilarini tabrikladi
  11. Haydovchilar va tashuvchilar uchun OSGOP sug‘urtasining afzalliklari...
  12. Pure Milky’dan navbatdagi kreativ: Har qadam — aziz insonlarga mehr bilan!
  13. Kredit olish imkoniyatini oshirish uchun qayerda ishlash kerak?
  14. Biznes imkoniyatingizni kengaytiring
  15. Fanning rivojlanishiga barchamiz mas’ulmiz!
  16. XIV Toshkent xalqaro kinofestivali qanday o‘tkazilmoqda?