Oydagi ulkan zarba izlari qanday paydo bo‘lgani aniqlandi

Xitoy olimlari Oyning narigi tomonida joylashgan ulkan zarba havzasining shakllanish tarixini qayta tiklashga muvaffaq bo‘ldi. Bunda mamlakatning Chang‘e-6 kosmik missiyasi orqali Yerga olib kelingan tuproq va tog‘ jinslari namunalari muhim ahamiyat kasb etdi. Ular Oy tarixidagi eng yirik kosmik to‘qnashuvlardan biri qanday sodir bo‘lganini aniqlashga yordam berdi. Bu haqda Naked Science xabar berdi.
Tadqiqotchilar Janubiy qutb — Eytken havzasining paydo bo‘lishi va shakllanish bosqichlarini o‘rgangan. Ushbu ulkan havza Oyning Yerdan ko‘rinmaydigan narigi tomonida joylashgan bo‘lib, diametri taxminan 2 050–2 400 kilometr, chuqurligi esa 12 kilometrgacha yetadi. U Quyosh tizimidagi eng yirik zarba havzalaridan biri hisoblanadi. Olimlarning taxmin qilishicha, mazkur hudud milliardlab yillar avval ulkan kosmik jismning Oy yuzasiga kelib urilishi natijasida paydo bo‘lgan.
Oyning narigi tomonidan olib kelingan namunalar nimani ko‘rsatdi?
2024 yilda Xitoyning Chang‘e-6 missiyasi ushbu havza hududidagi Apollon krateridan qariyb 1,9 kilogramm tuproq va tog‘ jinsi namunalarini Yerga olib kelgan. Bu Oyning narigi tomonidan moddiy namunalar olib kelingan tarixdagi ilk missiya hisoblanadi.
Gonkong universitetidan Yuysi Syan va Gochun Chjao boshchiligidagi xalqaro olimlar guruhi keltirilgan namunalarning tarkibini batafsil o‘rgangan. Ular olingan natijalarni Chang‘e-4 missiyasi ma’lumotlari hamda Oy orbitasidan amalga oshirilgan kuzatuvlar bilan taqqoslagan.
Tahlillar natijasida o‘rganilgan hududdagi tuproq qotib qolgan lava va qadimiy kosmik to‘qnashuvlar ta’sirida yuzaga kelgan tog‘ jinslari aralashmasidan iborat ekani aniqlangan. Hisob-kitoblarga ko‘ra, mahalliy lava bilan bog‘liq bo‘lmagan jinslar umumiy tarkibning 40–50 foizini tashkil qiladi. Ularning asosiy qismi Chaffee S krateri paydo bo‘lishiga sabab bo‘lgan katta zarba bilan bog‘liq.
Oy tarixidagi uchta yirik to‘qnashuv aniqlandi
Olingan ma’lumotlar asosida olimlar bir necha milliard yil avval sodir bo‘lgan uchta muhim kosmik hodisani ajratib ko‘rsatdi.
Birinchi yirik voqea taxminan 4,34 milliard yil avval sodir bo‘lgan. O‘sha davrda ulkan kosmik jism Oy yuzasiga kelib urilib, Janubiy qutb — Eytken havzasini hosil qilgan.
Keyinroq, taxminan 4,2 milliard yil avval, mazkur ulkan havza ichida yana bir yirik to‘qnashuv yuz bergan. Natijada Apollon zarba havzasi shakllangan.
Uchinchi muhim hodisa esa taxminan 3,87 milliard yil avval sodir bo‘lgan. Bu safargi kosmik to‘qnashuv natijasida Orientale havzasi paydo bo‘lgan. Ushbu zarba oqibatida tadqiqot olib borilgan hudud o‘nlab metr qalinlikdagi tog‘ jinslari va boshqa qoldiqlar bilan qoplangan bo‘lishi mumkin.
Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, ushbu ma’lumotlar Oydagi eng yirik zarba havzalaridan birining shakllanish tarixini va uning turli davrlarda qanday o‘zgarganini yaxshiroq tushunish imkonini beradi.
Shu bilan birga, olimlar tiklangan tarix hozircha tuproq namunalari, sun’iy yo‘ldosh kuzatuvlari va ilmiy hisob-kitoblarga asoslanganini ta’kidlamoqda. Shu sababli havzaning boshqa hududlaridan kelajakda olinadigan yangi namunalar mavjud xulosalarni yanada aniqlashtirishga yordam berishi mumkin.
Obuna bilan reklama bo'lmaydi
Zamin Premium — oyiga 4 900 so'm
Mavzuga oid yangiliklar
































Izohlar0
…