Bolalikdan uy ishlarini qilgan bolalarning kelajagi nega boshqacha bo‘ladi?

4 daqiqa o'qish11
Bolalikdan uy ishlarini qilgan bolalarning kelajagi nega boshqacha bo‘ladi?

Bolaga o‘yinchoqlarini yig‘ishtirish, dasturxon tuzash yoki gullarga suv quyish kabi oddiy vazifalarni topshirish shunchaki ota-onaga yordam emas. Bunday yumushlar bolada mas’uliyat, mustaqillik va jamoa bilan hamkorlik qilish ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qilishi mumkin. Ayrim uzoq muddatli tadqiqotlar ham bolalikda uy ishlarida qatnashish bilan keyingi hayotdagi ijtimoiy va kasbiy ko‘nikmalar o‘rtasida bog‘liqlik borligini ko‘rsatgan.

Biroq bu yerda muhim jihat bor: bolalikda uy ishlarini bajargan har bir inson albatta muvaffaqiyatli bo‘ladi, degan xulosa ilmiy jihatdan isbotlanmagan. Shuningdek, ijtimoiy munosabatlar va baxtli hayot haqidagi mashhur Garvard tadqiqotini uy yumushlarining bevosita ta’siriga dalil sifatida keltirish to‘g‘ri emas.

Masalaning mohiyati shundaki, bola oilaviy hayotda yoshiga mos vazifalarni bajarish orqali o‘z mehnatining boshqalar uchun ham ahamiyatli ekanini anglay boshlaydi.

Uy yumushlari bolaning kelajagiga qanday ta’sir qiladi?

Bolalikda bajariladigan oddiy vazifalar kattalar nazarida arzimasdek ko‘rinishi mumkin. Ammo bola uchun o‘yinchoqlarini joyiga qo‘yish, o‘z kiyimlarini tartibga keltirish yoki dasturxon tuzash ham muhim hayotiy tajriba hisoblanadi.

Bunday yumushlar bir nechta muhim ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi.

1. Mas’uliyat hissini shakllantiradi

Bola o‘ziga topshirilgan vazifani bajarish orqali muayyan ishning natijasi uchun javobgarlikni his qilishni o‘rganadi. Masalan, u gullarga suv quyishni o‘z zimmasiga olsa, bu ishni vaqtida bajarish kerakligini anglaydi.

Shu tariqa bolada va’daga vafo qilish, boshlagan ishini oxiriga yetkazish va o‘z vazifalariga jiddiy qarash odati shakllanishi mumkin.

2. Mustaqillik va muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantiradi

Bola har bir ishda kattalarning yordamiga muhtoj bo‘lib qolmasligi kerak. O‘z kiyimlarini yig‘ishtirish, xonasini tartibga keltirish yoki oddiy yumushlarni mustaqil bajarish unga qaror qabul qilishni o‘rgatadi.

Albatta, dastlab xatolar bo‘lishi tabiiy. Muhimi, ota-ona bolaning o‘rniga hamma ishni bajarib qo‘ymasdan, unga mustaqil harakat qilish imkonini berishi lozim.

3. Boshqalar mehnatini qadrlashga o‘rgatadi

Uy ishlarida qatnashgan bola oiladagi tartib va qulaylik o‘z-o‘zidan paydo bo‘lmasligini tushunadi. Uyni yig‘ishtirish, ovqat tayyorlash yoki idish-tovoqlarni yuvish ortida kimningdir mehnati borligini anglaydi.

Bu esa boshqalarning hissasini qadrlash, oila a’zolariga yordam berish va hamkorlik qilish ko‘nikmalarini mustahkamlashi mumkin.

4. O‘ziga bo‘lgan ishonchni oshiradi

Bola biror vazifani mustaqil bajarganida o‘z qobiliyatiga ishonchi ortadi. U «men ham uddalay olaman» degan tushunchani amalda his qiladi.

Vaqt o‘tishi bilan bu tajriba yangi vazifalardan qo‘rqmaslik, qiyinchiliklarga duch kelganda yechim izlash va tashabbus ko‘rsatishga yordam berishi mumkin.

Garvard tadqiqoti uy ishlari haqida nimani isbotlagan?

Insonning baxti va hayotdagi muvaffaqiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan eng mashhur ilmiy loyihalardan biri — Garvard universitetining kattalar rivojlanishi bo‘yicha tadqiqotidir (Harvard Study of Adult Development).

U 1938 yilda boshlangan va inson hayotiga ta’sir qiluvchi omillarni o‘nlab yillar davomida kuzatib kelgan. Tadqiqot natijalarida yaqin va ishonchli munosabatlar insonning salomatligi hamda hayotdan qoniqishi uchun muhim omillardan biri ekani ta’kidlangan.

Biroq bu tadqiqot bolalikda uy ishlarini bajarishni kelajakdagi muvaffaqiyatning bevosita sababi sifatida isbotlamagan.

Bolalarning uy yumushlarida ishtirok etishi va keyingi hayotdagi rivojlanishi o‘rtasidagi bog‘liqlik esa boshqa tadqiqotlarda o‘rganilgan. Ularning ayrimlarida bolalikdan oilaviy vazifalarni bajargan bolalarda mustaqillik, mas’uliyat va ijtimoiy ko‘nikmalar yaxshiroq shakllanishi mumkinligi qayd etilgan.

Demak, uy yumushlarini bolani kelajakda muvaffaqiyatli qilishning kafolati deb emas, balki uni mustaqil hayotga tayyorlaydigan foydali tarbiya vositalaridan biri deb qarash to‘g‘riroq.

Bolani uy ishlariga qaysi yoshdan va qanday jalb qilish kerak?

Eng muhimi, vazifalar bolaning yoshi, jismoniy imkoniyati va rivojlanish darajasiga mos bo‘lishi kerak. Uy yumushlari bola uchun og‘ir yukka yoki majburiyatga aylanmasligi lozim.

Quyida bolalarga yoshiga qarab topshirish mumkin bo‘lgan ayrim oddiy vazifalar keltirilgan:

Yosh

Bajarishi mumkin bo‘lgan vazifalar

3–4 yosh

O‘yinchoqlarini yig‘ishtirish, kitoblarini joyiga qo‘yish

5–6 yosh

Kiyimlarini tartiblash, dasturxon uchun salfetkalar tayyorlash

7–10 yosh

Dasturxon tuzash, gullarga suv quyish, o‘z xonasini yig‘ishtirish

11–13 yosh

Oddiy taom tayyorlashda yordam berish, idishlarni yuvish, uy yumushlarini rejalashtirish

Bu yosh chegaralari qat’iy qoida emas. Har bir bolaning qobiliyati va rivojlanish sur’ati turlicha bo‘ladi. O‘tkir buyumlar, issiq plita, maishiy kimyoviy vositalar va og‘ir yuklar bilan bog‘liq vazifalarda esa xavfsizlikka alohida e’tibor qaratish zarur.

Ota-onalar yo‘l qo‘ymasligi kerak bo‘lgan xatolar

Bolani uy ishlariga jalb qilishda vazifaning o‘zi emas, uni qanday taqdim etish ham muhim.

  • Uy yumushini jazoga aylantirmang. Bola xato qilgani uchun unga qo‘shimcha ish buyurish uy ishlariga nisbatan salbiy munosabat paydo qilishi mumkin.

  • Hamma ishni uning o‘rniga bajarmang. Bola vazifani sekin yoki nomukammal bajarsa ham, unga o‘rganish uchun vaqt bering.

  • Faqat natijani emas, harakatni ham qadrlang. Bolaning urinishini e’tirof etish unda o‘z kuchiga ishonchni oshiradi.

  • Vazifalarni adolatli taqsimlang. Uy ishlari faqat bir farzandning zimmasiga tushib qolmasligi kerak.

  • Yoshiga mos bo‘lmagan ishni topshirmang. Bolaning salomatligi, ta’limi, dam olishi va o‘yin vaqti birinchi o‘rinda turishi lozim.

Kundalik oilaviy yumushlar uchun bolaga albatta pul berish shart emas. Chunki bunday vazifalar oila hayotining tabiiy qismi hisoblanadi. Biroq qo‘shimcha va alohida mehnat talab qiladigan ishlar uchun rag‘batlantirish masalasi oilaning o‘zida kelishib olinishi mumkin.

Kichik vazifalar — katta hayotiy ko‘nikmalar

Bolaning kelajakda qanday inson bo‘lib ulg‘ayishiga faqat maktabda olgan bilimi yoki to‘garaklardagi yutuqlari emas, balki oilada shakllangan odatlar ham ta’sir ko‘rsatadi.

Uy ishlarida qatnashish bolaga mehnat qilish, boshqalar bilan hamkorlik qilish, mas’uliyatni his etish va mustaqil qaror qabul qilishni o‘rgatadi. Bu ko‘nikmalar esa kelajakda ta’limda, kasbiy faoliyatda va shaxsiy munosabatlarda asqotishi mumkin.

Shuning uchun bolaga yordam berishning eng yaxshi usullaridan biri — uni barcha yumushlardan ozod qilish emas, balki yoshiga mos vazifalarni ishonib topshirishdir. Chunki mustaqillik va mas’uliyat bir kunda paydo bo‘lmaydi: ular bolalikdan boshlab, kichik qadamlar orqali shakllanadi.

Maqola sizga yoqdimi?

Obuna bilan reklama bo'lmaydi

Zamin Premium — oyiga 4 900 so'm

Izohlar0

…

  1. Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
  2. Toshkentdan Amerikaga: Nurmuxammad Ismoilov Akinda orqali halol investitsiyani global miqyosga olib chiqmoqda
  3. Avtoservisingizni raqamlashtiring: Bip Business bilan mijozlarni yo‘qotmang
  4. Mashina oynasiga raqam yozish xavflimi? Bip haydovchilar uchun yangi yechim topdi!
  5. 8 ta keng tarqalgan moliyaviy xato: nimalardan saqlanish kerak?
  6. Playmatch: maydon egalari ishini ancha yengillashtiradi
  7. Playmatch: futbol o‘ynash uchun kerakli barcha xizmatlar bitta ilovada
  8. Kundalik xarajatlar uchun kartani qanday tanlash mumkin?
  9. Eldor Shomurodov futbol akademiyasi va TBC Bank: bolalik orzularidan katta futbolgacha
  10. ANORBANK Boʻstonliqdagi 168-son maktab-internat tarbiyalanuvchilarini tabrikladi
  11. Haydovchilar va tashuvchilar uchun OSGOP sug‘urtasining afzalliklari...
  12. Pure Milky’dan navbatdagi kreativ: Har qadam — aziz insonlarga mehr bilan!
  13. Kredit olish imkoniyatini oshirish uchun qayerda ishlash kerak?
  14. Biznes imkoniyatingizni kengaytiring
  15. Fanning rivojlanishiga barchamiz mas’ulmiz!
  16. XIV Toshkent xalqaro kinofestivali qanday o‘tkazilmoqda?