Qabristonlarning birida yozilgan to‘rt qator she’r butun jamiyatni larzaga solmoqda

Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalib, millionlab yurtdoshlarimizning yuragini titratgan va ko‘zlariga yosh keltirgan oddiygina to‘rt qator misra bugun jamiyatimizning eng og‘riqli, yillar davomida yashirib kelingan ma’naviy yarasini yana bir bor ochib tashladi. Qabristonlardan birida qayd etilgan misra quyidagicha:

«Bir kilo qo‘y go‘shtin olmoqlik azob,

Yo‘lingga termulgan onangga atab.

Ko‘z yumib dunyodan o‘tgandan so‘ng-chi,

O‘nlab qo‘y so‘yamiz bo‘lsin deb savob».

Ushbu to‘rtlik minglab odamlarni chuqur o‘yga toldirdi. Bu shunchaki qalam ahlining badiiy ijodi emas, balki oramizdagi ko‘plab insonlarning hayotida uchraydigan achchiq haqiqat, ota-ona hayotligida mehr, e’tibor va bir burda issiq ovqatni qizg‘onib, ular dunyodan o‘tgach, «el ko‘rsin»ga dasturxon yozishdek riyokorlikning shafqatsiz fosh etilishidir. Tirikligida yo‘liga ko‘z tikib, farzandining shirin so‘ziga zor bo‘lib yashagan onalarning haqini ular qabrga kirganidan keyingi dabdabali marosimlar bilan yuvib bo‘ladimi? Xo‘sh, biz qachon ota-onani tirikligida qadrlashni o‘rganamiz, jamiyatimizdagi soxta urf-odatlar va dabdababozlik qachon barham topadi va asl farzandlik burchi nimadan iborat?

«Tiriklikdagi baxillik va o‘limdan keyingi saxovat»: Muammoning asl ildizi

Jamiyatshunoslar va psixologlar ushbu holat zamirida yotuvchi bir nechta xavfli illatlarni ko‘rsatmoqda:

• «El nima deydi?» kompleksi: Aksariyat hollarda dabdabali ma’rakalar va o‘nlab qo‘ylarning so‘yilishi savob umidida emas, balki jamiyatning, qo‘ni-qo‘shnining va qarindoshlarning tanqididan qo‘rqish, «obro‘» saqlash uchun qilinadi;

• Kechikkan vijdon azobini soxta yuvish: Ota-onasi hayotligida unga vaqt ajratmagan, dori-darmoni yoki bir kilo go‘shtini minnat qilgan farzandlar ular olamdan o‘tgach, katta xarajatlar qilish orqali o‘z vijdonlarini aldashga va tinchlantirishga urinadi;

• Ma’naviy qashshoqlik: Ota-onaning ko‘nglini olish uchun katta boylik shart emas — oddiy mehr, issiq choy va samimiy suhbat kifoya, ammo moddiyatga qul bo‘lgan qalblar buni faqat yo‘qotishdan keyingina anglaydi;

• Isrof va bid’at: Marhumning nomidan qarzga botib bo‘lsa ham katta qozonlar osish va marosimlar o‘tkazish na shariatga, na aqlga va na insoniylikka to‘g‘ri keladi.

«Onang hayotligida boshingga toj qil!»: Tirik e’zozning bahosi

Ota-ona tirikligida qilinishi kerak bo‘lgan oddiy, ammo bebaho amallar:

• Bir kilo go‘sht va mehrli diydor: Onalar farzandidan mol-davlat kutmaydi; kutilmaganda kirib kelib, unga atab keltirilgan kichik bir hadya va suhbat dunyoning barcha boyliklaridan azizroqdir;

• Eshik tutqichini tez-tez tortish: Kuniga 5 daqiqa telefonda hol-ahvol so‘rash yoki haftada bir bor bag‘riga bosish qabrga gul qo‘yishdan million barobar afzal;

• Qadriga yetish madaniyati: Ota-ona qarib, kuchdan qolganda ularga yuk sifatida emas, jannatning eng katta eshigi sifatida qarash lozim.

Jamiyat va din ulamolarining xulosasi: Savob nimada?

Ulamolar va ma’naviyat faollarining ushbu mavzu bo‘yicha yakdil fikri:

• Marhumga dabdaba emas, duo kerak: Qazo qilgan ota-onaga dabdabali dasturxon yoki o‘nlab so‘yilgan jonliqlar emas, ixlos bilan qilingan duo, ularning nomidan berilgan ixcham ehson va ular boshlagan ezgu ishlarni davom ettirish savob keltiradi;

• Urf-odatlarni qayta ko‘rib chiqish fursati: Jamiyatda ko‘r-ko‘rona odatga aylangan ortiqcha xarajatlar va «musobaqa»larni to‘xtatib, e’tiborni tiriklarning holidan xabar olishga qaratish shart;

• Eng katta savob — tirik ota-onaning duosi: Hayotligida olingan birgina «baraka top, bolam» degan duo butun umrlik baxt va oxirat najotiga kafil bo‘la oladi.

Qabriston toshiga bitilgan bu to‘rt qator misra har birimizga o‘z ota-onamiz, yaqinlarimiz va vijdonimiz oldida to‘xtab, chuqur nafas olish va bugun, hoziroq ularning poyiga bosh urish uchun berilgan so‘nggi imkoniyatdek jaranglashi kerak.

Sizningcha, oramizda tirikligida ota-onasini e’zozlamay, ular vafot etgach dabdabali marosimlar o‘tkazadiganlarning ko‘payishiga nima sabab bo‘lmoqda? Mahalla va jamiyatimizdagi mana shunday isrofgarchilik va soxta urf-odatlarni qanday qilib to‘xtatish mumkin? O‘z yurak so‘zlaringiz va fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring hamda g‘aflatda qolgan insonlarni uyg‘otish uchun ushbu ibratli va og‘riqli maqolani barcha yaqinlaringiz va do‘stlaringizga ulashing!