Xitoyliklar nega 4 raqamini omadsiz deb bilishadi?

Xitoyda 4 raqamiga ehtiyotkor qarashning asosiy sababi uning talaffuzi bilan bog‘liq. Xitoy tilida 4 raqami “四” shaklida yoziladi va mandarinda “sì” deb o‘qiladi. “O‘lim” ma’nosini beruvchi “死” so‘zi esa “sǐ” deb talaffuz qilinadi. Ikki so‘z bir-biriga juda yaqin eshitilgani uchun 4 raqami ko‘pchilik ongida noxush ma’no bilan bog‘lanib qolgan.

Bu ishonch faqat og‘zaki gaplarda emas, kundalik hayotda ham ko‘rinadi. Ayrim binolarda 4-qavat yoki 14-qavat raqam bilan belgilanmaydi, lift tugmalarida esa 3-qavatdan keyin 5-qavat kelishi mumkin. Xitoydagi ayrim shifoxonalar ham bemorlar va ularning yaqinlari ruhiyatini hisobga olib, 4 va 14 raqamlarini qavat nomlarida ishlatmaslikka harakat qilgan holatlar bor.

Bunday raqamdan qochish “tetrafobiya” deb ataladi. Cambridge Dictionary izohiga ko‘ra, bu holat Xitoy, Vetnam, Koreya va Yaponiyada ko‘proq uchraydi, chunki ushbu madaniyatlarda 4 raqamining talaffuzi “o‘lim” ma’nosidagi so‘zlarga o‘xshash.

Raqamlarga ishonch bozorda ham ta’sir ko‘rsatadi. Chendu shahridagi uy-joy bitimlari bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotda 6 va 8 raqamlari omadli, 4 esa omadsiz raqam sifatida qabul qilinishi aytilgan. Ayniqsa, 8 raqami boylik va omad bilan bog‘langani uchun unga talab yuqori bo‘lgan.

Shu bilan birga, 4 raqami Xitoyda mutlaq taqiqlangan raqam emas. U tarixiy va madaniy iboralarda ham uchraydi: to‘rt fasl, to‘rt tomon, to‘rt buyuk klassik roman kabi tushunchalarda bu raqam oddiy ma’noda ishlatiladi. Demak, gap raqamning o‘zida emas, uning “o‘lim” so‘ziga yaqin talaffuz qilinishida.