Alifbo islohoti atrofida bahs: ekspert eng katta xavfni aytdi...

O‘zbek alifbosida navbatdagi o‘zgarishlar rejasi jamoatchilik va mutaxassislar orasida muhokamalarga sabab bo‘lmoqda.

Tilshunos Iroda Azimova joriy islohotga tanqidiy munosabat bildirib, grafikadagi tez-tez o‘zgarishlar savodxonlik, o‘qish tezligi va axborotni qabul qilish jarayoniga salbiy ta’sir qilishi mumkinligini ta’kidladi.

Ekspert nima uchun islohotdan xavotirda?

Iroda Azimovaning fikricha, alifbo va imlo tizimidagi navbatdagi vizual o‘zgarishlar aholi uchun yangi moslashuv davrini talab qiladi.

Uning ta’kidlashicha, odamlar odatlangan yozuv shakli o‘zgarsa, matnni tez va yaxlit o‘qish mexanizmi buzilishi mumkin.

«Yaxlit o‘qish» mexanizmi buzilishi mumkin

Tilshunos asosiy xavflardan biri sifatida kognitiv to‘siqni ko‘rsatmoqda.

Ya’ni o‘quvchi yoki katta yoshdagi kishi avval so‘zni butun holicha tanib o‘qigan bo‘lsa, harflar shakli o‘zgargandan keyin yana so‘zni bo‘g‘inma-bo‘g‘in yoki harfma-harf o‘qishga majbur bo‘lishi mumkin.

Bu esa matnni qabul qilish tezligini pasaytiradi va o‘qish jarayonini qiyinlashtiradi.

Imlo xatolari ko‘payishi ehtimoli aytildi

Azimovaga ko‘ra, odatiy imlo me’yorlari o‘zgarsa, jamoat maydonida imlo xatolari yana ko‘payishi mumkin.

Ayniqsa, ta’lim, OAV, rasmiy hujjatlar, reklama va internetda bir necha xil yozish shakllari parallel qo‘llansa, bu umumiy savodxonlik darajasiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi ehtimoli bor.

Til uchun barqarorlik kerakligi ta’kidlandi

Tilshunos lingvistik sohaning sifatli rivojlanishi uchun eng avvalo barqarorlik zarurligini aytmoqda.

Uning fikricha, grafikadagi doimiy o‘zgarishlar tilning tabiiy va muntazam rivojlanishiga to‘sqinlik qilishi mumkin.

Islohot kerak, ammo qanday?

Iroda Azimova alifbo islohotlarini yakunlash zarurligi haqidagi fikrga qarshi emasligini bildirgan.

Biroq uning pozitsiyasiga ko‘ra, bu jarayonda vizual o‘zgarishlardan ko‘ra barqarorlik, o‘quvchi uchun qulaylik va jamiyatning moslashuv imkoniyatlari ustuvor bo‘lishi kerak.

Alifbo atrofidagi bahs esa bitta savolni yana kun tartibiga olib chiqmoqda: o‘zgarish tilni osonlashtiradimi yoki odamlarni yana qayta o‘rganishga majbur qiladimi?