Hindiston–O‘zbekiston keng qamrovli strategik sherikligi: hamkorlikni chuqurlashtirish va yangi imkoniyatlarni ro‘yobga chiqarish

Hindiston Bosh vaziri Narendra Modining 2026-yil 29–30-avgust kunlari O‘zbekistonga amalga oshirgan davlat tashrifi ko‘p asrlik tarixiy va madaniy aloqalarga asoslangan, tobora kengayib borayotgan ikki tomonlama munosabatlarga yangi sur’at bag‘ishladi. Bu Bosh vazir Modining O‘zbekistonga to‘rtinchi tashrifi bo‘ldi. U avval 2015-yilda ikki tomonlama tashrif bilan, 2016 va 2022-yillarda esa Shanxay hamkorlik tashkiloti (ShHT) sammitlari doirasida mamlakatimizga kelgan edi.

Taxminan 37 million aholiga ega, yoshlar ulushi yuqori bo‘lgan O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi qolgan to‘rt davlatning barchasi hamda Afg‘oniston bilan chegaradosh mamlakat sifatida mintaqaviy savdo va diplomatiyaning muhim markaziga aylanib bormoqda. O‘zbekiston uchun Hindiston bilan sheriklik yirik iqtisodiyotga chiqish, investitsiyalarning yangi manbalarini jalb qilish va xalqaro iqtisodiy aloqalarni diversifikatsiya qilish imkoniyatlarini yaratadi. O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan buyon qo‘lga kiritgan yutuqlar tahsinga sazovor. Mamlakat mintaqadagi eng jadal rivojlanayotgan va iqtisodiy o‘sish sur’atlari yuqori davlatlardan biriga aylandi. Hindiston esa dunyodagi yirik iqtisodiyotlar orasida eng tez o‘sayotgan iqtisodiyot hisoblanadi.

Bosh vazir Modining tashrifi davomida erishilgan asosiy natijalardan biri 2011-yilda o‘rnatilgan «Strategik sheriklik» darajasining 2026-yilda «Keng qamrovli strategik sheriklik» darajasiga ko‘tarilgani bo‘ldi. Bu qaror an’anaviy diplomatik aloqalar doirasidan chiqib, yanada keng ko‘lamli va ko‘p tarmoqli hamkorlikni rivojlantirishga bo‘lgan qat’iy intilishni namoyon etadi.

Savdo va investitsiyalar ikki tomonlama munosabatlarning asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida belgilangan. 2017–2025-yillarda o‘zaro savdo aylanmasi to‘rt baravar oshib, 324,9 million AQSh dollaridan 1,3 milliard AQSh dollariga yetdi. Bosh vazir tashrifi davomida 2030-yilga qadar o‘zaro savdo hajmini 5 milliard AQSh dollariga yetkazish bo‘yicha ulkan maqsad belgilandi. Bunga erishish uchun biznes aloqalarini mustahkamlash, investitsiyalarni ko‘paytirish va notarif to‘siqlarni bartaraf etish zarur. O‘zbekiston iqtisodiyotini diversifikatsiya qilib, ishlab chiqarish va boshqa sanoat tarmoqlarining iqtisodiyotdagi ahamiyatini oshirib bormoqda. Shuningdek, mamlakat foydali qazilmalar, qishloq xo‘jaligi va Markaziy Osiyo bozorlariga chiqish imkoniyatlarini kengaytirish borasida ham katta salohiyatga ega. Hindistonning farmatsevtika, muhandislik, axborot texnologiyalari, sog‘liqni saqlash va konchilik texnologiyalari sohalaridagi ustunliklari O‘zbekistonning rivojlanish ustuvor yo‘nalishlariga mos keladi va o‘zaro manfaatli hamkorlik uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. Transport va logistika aloqalari hali ham jiddiy muammo bo‘lib qolayotganiga qaramay, innovatsion va qat’iyatli yondashuvlar hamkorlikni yanada mustahkamlashga yordam berishi mumkin. Ikki tomonlama munosabatlarning haqiqiy salohiyatini ro‘yobga chiqarish maqsadida tashqi ishlar hamda savdo vazirlari darajasida hamkorlikni muvofiqlashtirish va nazorat qilish mexanizmlari yo‘lga qo‘yildi.

Kritik minerallar hamkorlikning muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Geologiya va mineral resurslar sohasida hamkorlik to‘g‘risidagi bitimning imzolanishi ikki mamlakatning geologik tadqiqotlar, konchilik, minerallarni qayta ishlash va barqaror ta’minot zanjirlarini rivojlantirish borasidagi imkoniyatlarni o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini tasdiqlaydi. Hindiston uchun strategik ahamiyatga ega minerallar manbalarini diversifikatsiya qilish ishlab chiqarish, elektronika va qayta tiklanuvchi energetika sohalarini rivojlantirishga xizmat qilishi mumkin. O‘zbekiston esa Hindiston kompaniyalari bilan hamkorlik orqali investitsiyalar, ilg‘or texnologiyalar va texnik tajribani jalb etish, shuningdek, yuqori qo‘shilgan qiymat yaratuvchi sanoat tarmoqlarini rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.

Energetika sohasidagi hamkorlik ham alohida ahamiyatga ega. O‘zbekiston Hindiston uchun uran yetkazib beruvchi ishonchli hamkorlardan biri bo‘lib, mavjud yetkazib berish kelishuvlarining davom ettirilishi Hindistonning uzoq muddatli atom energetikasi maqsadlari uchun muhimdir. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari va ular bilan bog‘liq texnologiyalar sohasida ham hamkorlik qilish imkoniyatlari mavjud. O‘zbekistonning ko‘mirni gazlashtirish borasidagi tajribasi ham Hindistonning tozaroq energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirishga qaratilgan sa’y-harakatlari uchun foydali bo‘lishi mumkin.

Raqamli to‘lovlar sohasida sezilarli yutuqlarga erishildi. Hindistonning NPCI International Payments Limited (NIPL) kompaniyasi va O‘zbekistonning National Interbank Processing Centre aksiyadorlik jamiyati (NIPC) o‘rtasida imzolangan tijorat kelishuvi Hindistonning UPI to‘lov ilovalarini O‘zbekistonning milliy QR-kod asosidagi to‘lov infratuzilmasiga ulash imkonini beradi. Bu to‘lovlarni yanada qulaylashtirib, turizm va chakana savdo rivojiga turtki beradi. Sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik, startaplar va malaka oshirish sohalaridagi hamkorlik texnologik aloqalarni chuqurlashtiradi, innovatsiyalarni rag‘batlantiradi va yosh mutaxassislar uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.

Mudofaa sohasidagi tobora kengayib borayotgan hamkorligimiz munosabatlarimizga ishonch va xavfsizlik bilan bog‘liq muhim yo‘nalishni qo‘shmoqda. Har ikki mamlakat terrorizmga qarshi kurashish va mintaqaviy barqarorlikni ta’minlashdan manfaatdor. «Do‘stlik» qo‘shma harbiy mashg‘ulotlari hamda terrorizmga qarshi kurashish sohasidagi institutsional hamkorlik mutaxassislar o‘rtasidagi tajriba almashinuvini va amaliy hamkorlikni mustahkamladi.

Ta’lim ikki mamlakat o‘rtasidagi hamkorlikning yana bir mustahkam ustunidir. Oliy ta’lim va ilmiy tadqiqotlar sohasidagi hamkorlik to‘g‘risidagi bitim akademik almashinuvlarni kengaytirish va ta’lim muassasalari o‘rtasidagi sheriklikni rivojlantirish maqsadida imzolandi. Til sohasidagi aloqalarimiz umumiy tariximiz va taraqqiyotimizning turli jihatlariga ta’sir ko‘rsatgan. Hindistonda o‘zbek tilini o‘rganishga qiziqish ortib bormoqda. Javaharlal Neru universiteti va Jamia Millia Islamia universiteti kabi nufuzli Hindiston oliy ta’lim muassasalarida o‘zbek tili dasturlari mavjud. Xuddi shuningdek, Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti, O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti hamda Toshkentdagi Shastri maktabida hind tili o‘qitiladi. Hindiston va O‘zbekiston aloqalari chuqurlashib borar ekan, hind va o‘zbek tillari yangi imkoniyatlar eshigini ochuvchi tillarga aylanmoqda. Hind tilini o‘rganayotgan o‘zbekistonlik talabalar uchun har yili 100 ta Lal Bahodur Shastri stipendiyasining ajratilishi Hindistonning nafaqat til aloqalarini mustahkamlash va xalqlar o‘rtasidagi muloqotni kengaytirish, balki yoshlarimizni umumiy taraqqiyot va rivojlanishning faol ishtirokchilariga aylantirish borasidagi qat’iy intilishini aks ettiradi.

Bizni buddaviylik va so‘fiylik bilan bog‘liq tarixiy aloqalar ham birlashtirib turadi. Termizdagi qadimiy Fayoztepa va Qoratepa buddaviylik yodgorliklarini saqlash va qayta tiklash bo‘yicha taklifimiz O‘zbekiston bilan umumiy moddiy va ma’naviy merosimizni asrab-avaylash hamda targ‘ib etishga qaratilgan sa’y-harakatlarimizning bir qismidir.

Sog‘liqni saqlash va farmatsevtika sohalaridagi hamkorlik ham dori-darmonlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, texnik bilim va tajriba almashinuvini rivojlantirish hamda mahalliy ishlab chiqarishni rag‘batlantirish uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Ikki mamlakat sog‘liqni saqlash sohasida uzoq yillik hamkorlik va tajriba almashinuvi tarixiga ega. Buxoroda tavallud topgan, buyuk faylasuf va tabib Abu Ali ibn Sino Ayurveda tamoyillaridan xabardor bo‘lgan, uning ilmiy merosiga Hindistonning dorivor bilimlari va tibbiy amaliyoti ham ta’sir ko‘rsatgan. An’anaviy tibbiyot sohasidagi hamkorlik to‘g‘risidagi anglashuv memorandumining imzolanishi Ayurveda va sog‘lomlashtirish turizmi yo‘nalishlaridagi hamkorligimizni kengaytirish uchun yangi imkoniyatlar ochmoqda.

Izchil sa’y-harakatlar va amaliy hamkorlik orqali Hindiston va O‘zbekiston uzoq yillik do‘stlikni zamonaviy strategik sheriklik darajasiga olib chiqishga tayyor. Bu sheriklik iqtisodiy o‘sishni jadallashtirish, mintaqaviy barqarorlikni mustahkamlash va ikki mamlakat xalqlari uchun uzoq muddatli manfaatlarni ta’minlashga xizmat qiladi.

Muallif: Gitesh Sharma, O‘zbekistonda xizmat qilgan sobiq elchi.