Xalqaro termoyadroviy loyiha — ITER muhandislari reaktorni tayyorlashning eng muhim bosqichlaridan biri, yaʼni oʻta oʻtkazuvchan magnitlarni sinovdan oʻtkazishni boshladilar. Magnet Cold Test Facility majmuasida ogʻirligi 330 tonna boʻlgan birinchi ulkan toroidal maydon gʻaltagi ishchi harorat — 4 Kelvin (-269 °C) darajagacha muvaffaqiyatli sovutildi. Bu mutlaq nol haroratdan atigi bir necha daraja yuqoridir. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Sinovlarning asosiy maqsadi magnit tizimini reaktor ichiga yakuniy oʻrnatishdan oldin uning benuqson ishlashiga ishonch hosil qilishdir. Har bir magnitni tekshirish toʻrt oydan olti oygacha vaqt oladi. Ushbu jarayonda mutaxassislar gʻaltaklarga 68 kA gacha tok berib, ularning kelajakdagi ish rejimlarini simulyatsiya qiladilar. Aynan shu magnit tizimi reaktor ichidagi oʻnlab million darajagacha qiziydigan plazmani ushlab turishga xizmat qiladi.
ITER loyihasida 18 ta ulkan D-simon toroidal maydon gʻaltagi, oltita poloidal gʻaltak va markaziy solenoidning oltita moduli qoʻllaniladi. Butun tizim 51 G J gacha energiya toʻplash quvvatiga ega. Magnitlar niobiy-qalay va niobiy-titan qotishmalaridan tayyorlangan boʻlib, suyuq geliy yordamida sovutilganda elektr qarshiligini deyarli yoʻqotadi. Bu esa minimal energiya sarfi bilan quvvatli magnit maydonlarini yaratish imkonini beradi.
Oʻta oʻtkazuvchanlik holati juda aniq sharoitlarni talab qiladi. Agar harorat yoki tok ruxsat etilgan meʼyordan oshsa, "kvanch" hodisasi — oʻta oʻtkazuvchanlik xususiyatining keskin yoʻqolishi va katta miqdorda issiqlik ajralishi yuz berishi mumkin. Shu sababli, sinovlar davomida xavfsizlik tizimlarining bunday holatlarni soniyaning ulushlarida aniqlash qobiliyati ham tekshirilmoqda.
ITER bosh direktori Pietro Barabaschi taʼkidlashicha, bunday yondashuv reaktorni yakuniy yigʻishdan oldin xavflarni kamaytirishga yordam beradi. Ushbu tajriba nafaqat ITER loyihasi, balki butun dunyoda ishlab chiqilayotgan kelajakdagi tijoriy termoyadroviy elektr stansiyalari uchun ham poydevor boʻlib xizmat qiladi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
