General Motors zavodlarida robotlar ishchilarni siqib chiqarmoqda: UAW xavotirda

AQSHning General Motors (GM) avtogiganti Detroytdagi Factory Zero flagman zavodida ishlab chiqarishni jadal avtomatlashtirishga kirishdi. Kompaniya konveyer liniyalariga 50 ga yaqin yangi robotlashtirilgan manipulyatorlarni oʻrnatgani haqidagi xabar Amerika avtomobil sanoati xodimlari kasaba uyushmasi (UAW) tomonidan keskin qarshilikka uchradi. Bu jarayon minglab ishchilarning oʻz ish joylaridan ayrilishi fonida yuz bermoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Crain's Detroit Business nashri maʼlumotlariga koʻra, zavodda FANUC kompaniyasining zamonaviy robotlari yigʻuv operatsiyalarini bajarish uchun oʻrnatilgan. Shu bilan birga, 1300 nafardan ortiq xodim vaqtincha yoki doimiy qisqartirishlar sababli ishsiz qolmoqda. UAW vakillarining taʼkidlashicha, avvaliga vaqtincha deb eʼlon qilingan boʻshatishlar endilikda muddatsiz xarakterga ega boʻlib bormoqda, bu esa mehnat bozorida jiddiy ijtimoiy keskinlikni keltirib chiqarmoqda.

“Qorongʻu fabrikalar” davri yaqinlashmoqda

Sanoatda “dark factories” (qorongʻu fabrikalar) yoki “lights-out manufacturing” deb ataluvchi tushuncha tobora ommalashmoqda. Bu shunday ishlab chiqarish modeliki, unda jarayonlar toʻliq avtomatlashtirilgan boʻlib, inson ishtiroki deyarli talab etilmaydi, hatto yoritish tizimlariga ham ehtiyoj qolmaydi. Bunday texnologik yondashuv hozirda Osiyo mamlakatlarida, xususan Xitoyda keng rivojlanmoqda.

Maʼlumotlarga koʻra, Jetour, Zeekr va Xiaomi kabi kompaniyalar allaqachon yuzlab robotlar yordamida minimal inson resursi bilan ishlaydigan yuqori texnologiyali zavodlarni ishga tushirgan. Yaponiyaning FANUC kompaniyasi esa oʻz robotlarini ishlab chiqarishda aynan inson aralashuvi nolga teng boʻlgan tizimlardan foydalanish boʻyicha kashshof hisoblanadi.

AQSH avtosanoatida ham bu tendensiya faqat GM bilan cheklanib qolayotgani yoʻq. Ford Motor Company va Stellantis NV ham xarajatlarni kamaytirish va unumdorlikni oshirish maqsadida yigʻuv liniyalarini robotlashtirishni jadallashtirmoqda. Shuningdek, Hyundai Motor Company 2028-yilga kelib AQSHdagi elektromobil zavodlarida Boston Dynamics tomonidan ishlab chiqilgan gumanoid (odamsimon) robotlarni ishga tushirishni rejalashtirgan.

Progress va ijtimoiy himoya oʻrtasidagi ziddiyat

Kasaba uyushmalari texnologik taraqqiyotga qarshi emas, biroq ular bu jarayon ishchilarning xavfsizligini oshirish va ish haftasini qisqartirishga xizmat qilishi kerak, deb hisoblaydi. Amalda esa, robotizatsiya faqatgina kompaniya foydasini koʻpaytirish va ishchi kuchini tejash vositasiga aylanib qolayotgani tanqid qilinmoqda. UAW yetakchilari General Motors rahbariyatini yangi robotlarni sotib olish oʻrniga, boʻshatilgan xodimlarni ishga qaytarishga chaqirmoqda.

Ekspertlarning ogohlantirishicha, toʻliq avtomatlashtirish oʻziga xos xavflarni ham keltirib chiqaradi:

• Tizimli nosozliklar va kiberhujumlarga nisbatan zaiflik;
• Ishlab chiqarish jarayonlari ustidan insoniy nazoratning yoʻqolishi;
• Ommaviy ishsizlik va ijtimoiy tengsizlikning ortishi;
• Murakkab muammolarni hal qilishda robotlarning moslashuvchan emasligi.

Shunga qaramay, global elektromobillar poygasida raqobatbardoshlikni saqlab qolish uchun avtogigantlar robotizatsiyani yagona yoʻl deb bilishmoqda. GM va uning raqobatchilari uchun xarajatlarni optimallashtirish strategik ahamiyatga ega, biroq bu yoʻlda inson omili va texnologik progress oʻrtasidagi muvozanatni topish eng katta chaqiriq boʻlib qolmoqda.