Biologiyada inqilob: Olimlar oʻz-oʻzidan koʻpayadigan ilk sintetik hujayrani yaratishdi
AQSHning Minnesota universiteti tadqiqotchilari biologiya va muhandislik sohasida ulkan burilish yasashga muvaffaq boʻlishdi. Ular yaratgan SpudCell deb nomlangan tizim tirik organizmning barcha asosiy funksiyalarini — oʻsish, DNK nusxasini koʻchirish, resurslarni oʻzlashtirish va boʻlinish orqali irsiy maʼlumotni keyingi avlodga uzatishni mustaqil bajara oladi. Bu haqda ixbt.com nashri batafsil maʼlumot berdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Avvalgi tajribalarda olimlar sunʼiy hujayralarning faqat ayrim biologik jarayonlarini takrorlay olishgan edi. SpudCell loyihasining oʻziga xosligi shundaki, u bir vaqtning oʻzida bir nechta hayotiy muhim funksiyalarni yagona tizimda birlashtira oldi. Bu laboratoriya sharoitida yaratilgan, tirik organizm xulq-atvorini eng mukammal darajada nusxalovchi model hisoblanadi.
Sintetik hayot qanday ishlaydi?
Tizimning asosi liposomalardan — ichida suvli muhit boʻlgan mikroskopik yogʻli membrana pufakchalaridan tashkil topgan. Uning ichiga tizimning ishlash koʻrsatmalarini beruvchi sintetik DNK joylashtirilgan. Shuningdek, oqsil sintezi uchun masʼul boʻlgan molekulalar, fermentlar va ribosomalar ham ushbu sunʼiy hujayra tarkibiga kiritilgan. Hujayra oʻziga kerakli resurslarni maxsus "oziqlantiruvchi" liposomalar bilan qoʻshilish orqali oladi.Tirik hujayralarda boʻlinish jarayoni murakkab ichki tuzilma (sitoskelet) hisobiga amalga oshsa, SpudCell tizimida bu jarayon mexanik usulda kechadi. Membranada oqsillar toʻplanishi natijasida kuchli taranglik yuzaga keladi va struktura ikkiga boʻlinib ketadi. Eng qiziqarli jihati shundaki, bu sunʼiy hujayralar tabiiy tanlanish qonuniyatlariga ham boʻysunadi.
Tadqiqotchilar genetik modifikatsiya kiritish orqali ayrim hujayralarning tezroq oʻsishini taʼminlashgan. Natijada, oziq-ovqat cheklangan sharoitda bunday "kuchli" hujayralar besh avlod ichida oddiy populyatsiyani siqib chiqargan. Bu sunʼiy tizimlarning ham evolyutsion jarayonlarga moslasha olishini isbotladi.
Kelajak texnologiyalari uchun yangi platforma
SpudCell genomi taxminan 90 ming juft asosdan iborat boʻlib, bu tirik hujayra uchun zarur boʻlgan minimal miqdordan ham kamroqdir. Genetik maʼlumot yetti xil mustaqil plazmidlarga boʻlingan, bu esa tizimning turli funksiyalarini alohida dasturlash imkonini beradi. Olimlar ushbu ixtironi kelajakda quyidagi maqsadlarda qoʻllashni rejalashtirmoqda:- Yuqori samaradorlikka ega dori vositalarini ishlab chiqarish;
- Yangi turdagi materiallar va biotransport tizimlarini yaratish;
- Ekologik toza yoqilgʻi turlarini sintez qilish;
- Bakteriya va achitqilarni modifikatsiya qilish oʻrniga, noldan loyihalashtirilgan hujayralardan foydalanish.
Izohlar 0
…