AQSHda yadro reaktorini boshqarishda ilk bor sunʼiy intellekt sinovdan oʻtkazilmoqda

AQSHning Indiana shtatidagi Purdue universiteti muhandislari energetika sohasida inqilobiy qadam tashlashdi. Mamlakat tarixida ilk bor amaldagi yadro reaktori bazasida sunʼiy intellekt (AI), raqamli boshqaruv va kiberxavfsizlik texnologiyalarini sinovdan oʻtkazish boshlandi. Ushbu loyiha kelajakda atom energetikasini toʻliq avtomatlashtirish va xavfsizlik tizimlarini yangi bosqichga olib chiqishni maqsad qilgan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Tadqiqotlar uchun Purdue University Reactor Number One (PUR-1) deb nomlanuvchi tadqiqot reaktori tanlab olindi. Taʼkidlash joizki, ushbu qurilma elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun emas, balki sof ilmiy maqsadlar, mutaxassislar tayyorlash va yangi texnologiyalarni amaliyotda tekshirish uchun xizmat qiladi. 2019-yilda PUR-1 AQSHda toʻliq raqamli boshqaruv va xavfsizlik tizimi bilan ishlash uchun litsenziya olgan birinchi reaktorga aylangan edi.

Olimlarning fikricha, sunʼiy intellektni kompyuter simulyatsiyalarida emas, balki real ishlayotgan yadro qurilmasida sinash oʻta muhimdir. Bu dasturiy taʼminotning kutilmagan nosozliklar yoki nostandart vaziyatlarda oʻzini qanday tutishini aniq baholash imkonini beradi. Ixbt.com maʼlumotiga koʻra, mazkur loyiha atom stansiyalarini boshqarishda inson omilini kamaytirish va jarayonlarni maksimal darajada optimallashtirishga qaratilgan.

Kichik modulli reaktorlar va kelajak istiqbollari

Ushbu texnologiyaning rivojlanishi AQSHda faol targʻib qilinayotgan kichik modulli reaktorlar (SMR) va mikroreaktorlar davri uchun poydevor boʻladi. Bunday ixcham qurilmalar chekka hududlar, yirik sanoat obyektlari, harbiy bazalar va ulkan maʼlumotlar markazlarini (Data-center) energiya bilan taʼminlashda eng samarali yechim sifatida koʻrilmoqda.

Raqamlashtirish yadro energetikasiga yondashuvni tubdan oʻzgartirishi kutilmoqda. Kelajakda birgina operator oʻzidan yuzlab yoki minglab kilometr uzoqlikda joylashgan bir nechta reaktorlarni bir vaqtning oʻzida masofadan nazorat qilishi mumkin boʻladi. Bu esa ekspluatatsiya xarajatlarini sezilarli darajada kamaytiradi.

AQSH Energetika vazirligi ushbu yoʻnalishdagi loyihalarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlamoqda. Rejaga koʻra, birinchi mikroreaktorlar 2026-yildayoq ishga tushishi kerak. Biroq, ularni keng miqyosda joriy etishdan oldin raqamli boshqaruv tizimlarining mutlaq ishonchliligini isbotlash talab etiladi. PUR-1 reaktori aynan shu masʼuliyatli vazifani bajaruvchi asosiy sinov maydoniga aylandi.

Maʼlumot oʻrnida, PUR-1 reaktori 1962-yilda qurilgan boʻlib, u hozirda Indiana shtatidagi yagona ishchi holatdagi yadroviy qurilma hisoblanadi. Oltmish yildan ortiq tarixga ega boʻlgan ushbu inshoot bugun eng zamonaviy raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellektning sinov poligoniga aylangani sohaning qay darajada tez rivojlanayotganidan dalolat beradi.