Olimlar dengiz bulutlarini yoritish orqali El-Ninyo hodisasini jilovlash yoʻlini topdi

Kaliforniya universiteti qoshidagi Skripps okeanografiya instituti olimlari iqlimiy ofatlarga sabab boʻluvchi El-Ninyo hodisasini jilovlashning yangi usulini taklif qilishdi. Tadqiqotchilar dengiz bulutlarini yoritish (Marine Cloud Brightening — MCB) texnologiyasi orqali Tinch okeanidagi ekstremal isish jarayonlarini sezilarli darajada yumshatish mumkinligini isbotladilar. Bu usul okean ustidagi bulutlarga mikroskopik aerozol zarralarini purkash orqali ularning quyosh nurini qaytarish qobiliyatini oshirishga asoslangan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Science Advances jurnalida eʼlon qilingan tadqiqotga koʻra, mazkur loyiha sayyorani doimiy sovutish emas, balki aniq bir xavfli iqlimiy hodisalarga qisqa muddatli taʼsir koʻrsatish vositasi sifatida koʻrilmoqda. Olimlar Keyt Rike va Jessika Van boshchiligidagi guruh 2019-2020 yillarda Avstraliyada yuz bergan mudhish oʻrmon yongʻinlarini tabiiy tajriba namunasi sifatida oʻrganishdi. Oʻshanda atmosferaga koʻtarilgan ulkan miqdordagi aerozollar Tinch okeanining janubi-sharqiy qismidagi bulutlarni yorqinroq qilib, suv yuzasining sovishiga sabab boʻlgan edi.

Avstraliya yongʻinlaridan olingan saboq

Avstraliyadagi "Qora yoz" (Black Summer) davrida sodir boʻlgan tabiiy jarayon 2020-2023 yillardagi davomli La-Ninya hodisasiga turtki bergan. Olimlar ushbu maʼlumotlardan foydalanib, sunʼiy aralashuv qanchalik samarali boʻlishini modellashtirishdi. Tadqiqotda 1997-1998 va 2015-2016 yillardagi eng kuchli El-Ninyo holatlari tahlil qilindi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, agar bulutlarni yoritish jarayoni iyun oyidan boshlanib, fevralgacha davom ettirilsa, okean haroratini 1,88 °C gacha pasaytirish mumkin.

Biroq, aralashuv vaqti hal qiluvchi ahamiyatga ega. Agar jarayon kech, masalan, dekabr oyida boshlansa, sovutish effekti atigi 0,31 °C ni tashkil etadi. Bu shuni anglatadiki, iqlimiy manipulyatsiya kutilgan natijani berishi uchun uni oʻz vaqtida va aniq reja asosida amalga oshirish talab etiladi. MCB texnologiyasi shunchaki quyosh nurini qaytarib qolmay, okean va shamollar oʻrtasidagi murakkab bogʻliqlik zanjirini ham oʻzgartirishga qodir.

Texnik imkoniyatlar va kutilmagan xavflar

Loyiha oʻzining ijobiy tomonlariga ega boʻlsa-da, olimlar uning salbiy oqibatlaridan ham ogohlantirmoqda. Modellashtirish jarayonida maʼlum boʻlishicha, Tinch okeanidagi bunday sunʼiy sovutish dunyoning boshqa nuqtalarida kutilmagan oʻzgarishlarga sabab boʻlishi mumkin. Xususan, ayrim ssenariylarda Yevropa va Osiyo hududlarida haroratning koʻtarilishi kuzatilgan. Bu iqlimiy tizimlarning bir-biri bilan naqadar uzviy bogʻliqligini yana bir bor tasdiqlaydi.

Texnik nuqtai nazardan ushbu loyihani amalga oshirish uchun ulkan flot kerak boʻladi. Olimlarning hisob-kitoblariga koʻra, okean yuzasining taxminan 7 foiz qismida aerozol purkash uchun 2400 ga yaqin maxsus kemalar talab etiladi. Bu koʻrsatkich dunyo savdo flotining qariyb 2 foiziga tengdir. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, bunday keng koʻlamli aralashuv texnologik jihatdan imkonli boʻlsa-da, uning ekologik xavfsizligi boʻyicha hali koʻplab savollar ochiq qolmoqda.

Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, dengiz bulutlarini yoritish texnologiyasi kelajakda El-Ninyo keltirib chiqaradigan qurgʻoqchilik va toshqinlarga qarshi qalqon boʻlishi mumkin. Ammo bu usul iqlim muammolarining mutlaq yechimi emas, balki faqat vaqtinchalik chora sifatida qaralishi lozim. Hozircha olimlar ushbu "tabiiy eksperiment" natijalarini yanada chuqurroq oʻrganishda davom etmoqdalar.