Aviatsiya tarixida burilish: Gibrid elektr samolyoti ilk bor 9 km balandlikka koʻtarildi

Aviatsiya sanoati ekologik toza texnologiyalar sari navbatdagi ulkan qadamni tashladi. GE Aerospace kompaniyasi dunyoda ilk bor gibrid-elektr kuch qurilmasi bilan jihozlangan samolyotni 30 000 fut (taxminan 9,1 kilometr) balandlikda muvaffaqiyatli sinovdan oʻtkazdi. Ushbu koʻrsatkich zamonaviy yoʻlovchi laynerlari parvoz qiladigan standart balandlik hisoblanib, texnologiyaning real tijoriy parvozlarga tayyor ekanligini anglatadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Mazkur tarixiy sinovlar NASA tomonidan moliyalashtirilgan Electrified Powertrain Flight Demonstration (EPFD) dasturi doirasida amalga oshirildi. Loyihada GE Aerospace bilan birgalikda Boeing va BETA Technologies kabi yetakchi aerokosmik kompaniyalar ishtirok etdi. Tajriba uchun maxsus modifikatsiya qilingan Saab 340B rusumli turbovintli samolyotidan foydalanildi.

Texnologik yutuq va uzoq davom etgan parvoz

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, eng uzoq davom etgan sinov parvozi davomida gibrid kuch qurilmasi 2 soatdan ortiq vaqt davomida uzluksiz ishlagan. Tizim gazoturbinali dvigatel va elektr quvvatini birlashtirib, parvozning turli bosqichlariga qarab yuklamani ular oʻrtasida aqlli taqsimlash imkonini beradi. Bu esa yoqilgʻi sarfini sezilarli darajada kamaytirishga xizmat qiladi.

Eksperimental qurilma oʻz ichiga murakkab muhandislik yechimlarini olgan: elektr motorlar, invertorlar, boshqaruv tizimlari va GE Aerospace tomonidan ishlab chiqilgan CT7 turbovintli dvigateli shular jumlasidandir. Shuningdek, loyihaga BAE Systems kompaniyasi akkumulyatorlar yetkazib bergan boʻlsa, Boeing tarkibiga kiruvchi Aurora Flight Sciences uskunalarni joylashtirish uchun maxsus motogondolani ishlab chiqdi.

Gibrid tizimning oʻziga xos imkoniyatlari

Sinovlar davomida elektr qurilmasi nafaqat parrakni aylantirish, balki generator vazifasini ham bajara olishini isbotladi. Bu parvoz vaqtida bortdagi batareyalarni qayta quvvatlash imkonini beradi, bu esa uzoq masofali parvozlarda energiya samaradorligini oshiradi. Samolyot AQSHdagi sinovlardan soʻng, barcha bosqichlarda gibrid rejimdan foydalangan holda Atlantika okeani orqali Buyuk Britaniyaga uchib oʻtdi.

Ushbu yutuq Oʻzbekiston kabi mintaqaviy aviatsiyani rivojlantirayotgan davlatlar uchun ham kelajakda muhim ahamiyat kasb etishi mumkin. Kamroq yoqilgʻi sarflaydigan va shovqinsiz ishlaydigan gibrid samolyotlar ichki yoʻnalishlarda xarajatlarni kamaytirishga yordam beradi. GE Aerospace vakillarining taʼkidlashicha, olingan natijalar CFM International RISE dasturida qoʻllaniladi.

CFM International RISE dasturining asosiy maqsadi — zamonaviy tijoriy aviatsiya dvigatellariga nisbatan yoqilgʻi sarfini kamida 20 foizga qisqartirishdir. Muvaffaqiyatli oʻtgan ushbu sinovlar aviatsiyaning "karbonsizlanish" strategiyasida yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda. Kelajakda bunday texnologiyalar nafaqat kichik samolyotlarda, balki yirik yoʻlovchi laynerlarida ham joriy etilishi rejalashtirilgan.