Dunyoda ilk bor: 100 tonnalik toʻlqin generatori xalqaro xavfsizlik sertifikatini oldi

Qayta tiklanuvchi energiya manbalari sohasida tarixiy voqea yuz berdi: Shvetsiyaning CorPower Ocean kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan C4 toʻlqinli energiya konvertori dunyoda birinchi boʻlib DNV xalqaro sertifikatiga loyiq koʻrildi. Ushbu hujjat dengiz energetikasi loyihalari uchun oltin standart hisoblanib, texnologiyaning nafaqat samaradorligini, balki ekstremal sharoitlarda xavfsiz ekanligini ham tasdiqlaydi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Sertifikatlashtirish jarayoni naqd 7 yil davom etdi. Bu vaqt ichida mutaxassislar qurilmaning konstruksiyasi, ishlab chiqarish jarayoni, materiallarning chidamliligi va eng asosiysi, kuchli shtormlarga bardosh bera olish qobiliyatini sinovdan oʻtkazishdi. CorPower Ocean bosh direktori Patrik Myollerning soʻzlariga koʻra, ushbu sertifikat toʻlqin energetikasini shunchaki istiqbolli gʻoyadan yirik investorlar tomonidan moliyalashtirilishi mumkin boʻlgan tijoriy yechimga aylantiradi.

Texnologik moʻjiza: "Yurak klapani" prinsipi

C4 qurilmasi tomchi shaklidagi ulkan buy boʻlib, uning diametri 9 metr, balandligi 18 metr va ogʻirligi qariyb 100 tonnani tashkil etadi. U dengiz tubiga maxsus tros yordamida mahkamlanadi. Toʻlqinlar qurilmani yuqoriga koʻtarganda, tros uni pastga tortadi. Ushbu ilgarilanma-qaytma harakat tishli gʻildiraklar va reduktorlar tizimi orqali generatorni harakatga keltiradi, hosil boʻlgan elektr energiyasi esa suv osti kabellari orqali qirgʻoqqa uzatiladi.

Loyiha muvaffaqiyatining kaliti WaveSpring deb nomlangan noyob tizimdir. Ishlab chiquvchilar uni inson yuragi klapanining ishlashiga qiyoslashadi. Odatda toʻlqinlar harakati soʻndirilsa, bu tizim uni kuchaytiradi. Masalan, balandligi 1 metr boʻlgan toʻlqinlarda buyning harakat amplitudasi 3 metrgacha oshiriladi, bu esa ishlab chiqariladigan energiya miqdorini keskin koʻpaytiradi.

Tabiiy ofatlarga chidamlilik va kelajak rejalari

Kuchli boʻronlar paytida tizim avtomatik ravishda teskari rejimga oʻtadi va konstruksiyaga tushadigan yuklamani kamaytiradi. Bu texnologiya oʻzining hayotiyligini Portugaliya qirgʻoqlarida isbotladi. 2023-yildan buyon sinovdan oʻtayotgan prototip balandligi 18,5 metrga yetgan Domingos shtormini hech qanday talafotsiz yengib oʻtdi. Aynan mana shu koʻrsatkich DNV ekspertlari uchun sertifikat berishda asosiy omil boʻldi.

Hozirda CorPower Ocean kompaniyasi ushbu texnologiyani keng miqyosda tatbiq etishga tayyorlanmoqda. Rejaga koʻra, 2027–2029-yillar oraligʻida Portugaliya va Shotlandiya qirgʻoqlarida oʻnlab shunday buylardan tashkil topgan ilk tijoriy toʻlqin elektr stansiyalari ishga tushiriladi. Bu esa dunyo energetika balansida quyosh va shamol energiyasi kabi toʻlqin energiyasining ham oʻz oʻrniga ega boʻlishini taʼminlaydi.

Ixbt.com maʼlumotlariga koʻra, ushbu loyiha dengiz energetikasi sohasida yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda. Oʻzbekiston kabi dengizga chiqish imkoniyati boʻlmagan davlatlar uchun bu texnologiya bevosita ahamiyatga ega boʻlmasa-da, global miqyosda yashil energiya narxining arzonlashishi va texnologik transferlar nuqtayi nazaridan muhim hisoblanadi.