Katta adron kollayderi yangilandi: CERN rekord darajadagi quvvatga erishdi

Yevropa yadroviy tadqiqotlar markazi (CERN) Katta adron kollayderini (LHC) modernizatsiya qilish yoʻlidagi eng muhim bosqichlardan birini muvaffaqiyatli yakunladi. Inner Triplet (IT String) sinov majmuasida muhandislar yangi avlod oʻta oʻtkazuvchan magnitlarni ilk bor toʻliq hisoblangan ishchi tok kuchi — 16 230 amperga qadar chiqarishga muvaffaq boʻlishdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ushbu sinovlar High-Luminosity Large Hadron Collider (HL-LHC) loyihasi doirasida amalga oshirilmoqda. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu keng koʻlamli yangilanishdan koʻzlangan asosiy maqsad elementar zarralar toʻqnashuvi sonini bir necha barobar oshirishdir. Bu olimlarga koʻproq eksperimental maʼlumotlar toʻplash va Standart modeldan tashqaridagi yangi fizik hodisalarni kashf etish imkonini beradi.

Texnologik inqilob: Niobiy-qalay birikmasi

Yangi tizimning asosiy oʻziga xosligi uning kvadrupol magnitlarida namoyon boʻladi. Hozirgi niobiy-titanli oʻtkazgichlardan farqli oʻlaroq, yangi magnitlar niobiy-qalay birikmasidan tayyorlangan chulgʻamlardan foydalanadi. Bu magnit maydon kuchlanishini 11,3 teslagacha oshirish imkonini berdi, bu esa amaldagi tizimlardan taxminan 35 foizga yuqoridir.

Muhandislar, shuningdek, magnitlarning ishchi kanali diametrini deyarli ikki barobarga — 70 millimetrdan 150 millimetrgacha kengaytirishdi. Buning natijasida proton dastalari toʻqnashuvdan oldin ancha aniqroq fokuslanadi. Bu tezlatkichning yorqinligini (luminosity) oshiradi, yaʼni qayd etiladigan zarralar toʻqnashuvi soni keskin koʻpayadi.

Sinovlarning eng hayratlanarli natijasi shundaki, magnitlar oʻta oʻtkazuvchanlik holatini yoʻqotmasdan (quench) darhol hisoblangan ishchi tokka chiqdi. Odatda yangi magnitlar uzoq muddatli "mashq qildirish" jarayonini talab etadi, biroq bu galgi qurilmalar nominal rejimda barqaror ishlashini birinchi urinishdayoq isbotladi.

Xavfsizlik va kelajak rejalari

Tajriba davomida mutaxassislar majmuaning barcha 17 ta elektr zanjirini, jumladan, toʻqnashuvdan keyin dastalarni ajratuvchi yangi dipol magnitini ham tekshiruvdan oʻtkazdilar. Shuningdek, suyuq geliy muhitida (taxminan −271 °C haroratda) 38 megajoulgacha boʻlgan energiyani xavfsiz tarqata oladigan himoya tizimi muvaffaqiyatli sinovdan oʻtdi.

CERN vakillarining taʼkidlashicha, ushbu bosqichning yakunlanishi apparat qismini tekshirishdagi eng murakkab jarayon ortda qolganini anglatadi. Hozirda muhandislar toʻplangan maʼlumotlarni tahlil qilib, kollayderni ishga tushirish tartiblarini optimallashtirishmoqda. Navbatdagi sinovlar sentyabr oyida oʻtkazilishi rejalashtirilgan.

High-Luminosity LHC loyihasining toʻliq ishga tushishi kelasi oʻn yillikning boshiga moʻljallangan. Ushbu yangilanish fundamental fizika sohasida yangi davrni ochib berishi va koinotning tuzilishi haqidagi tasavvurlarimizni tubdan oʻzgartirishi kutilmoqda.