«Rassvet» sun’iy yo‘ldoshlar tarmog‘i Ukraina uzra signal berishni boshladimi?

Rossiyaning Starlink'ka muqobil sifatida yaratayotgan «Rassvet» sun’iy yo‘ldoshlar tarmog‘i Ukraina hududi ustidan aloqa o‘rnatish imkoniyatiga yaqinlashayotgan bo‘lishi mumkin. Ukrainaning «Mіlіtarniy» harbiy nashri keltirgan tahlilga ko‘ra, orbitaga chiqarilgan apparatlar ayrim vaqtlarda bir soatdan ortiq davom etadigan aloqa «oynalari»ni hosil qilmoqda.

Biroq muhim farq bor: hozircha gap amaldagi uzluksiz internet xizmati haqida emas, sun’iy yo‘ldoshlarning uchish yo‘nalishi va nazariy qamrovi asosida qilingan ekspert hisob-kitobi haqida ketmoqda.

Ukraina ustidan kuniga ikki marta qamrov bo‘lishi aytilmoqda

Sun’iy yo‘ldosh aloqasi bo‘yicha ukrainalik mutaxassis Vladimir Stepanes «Rassvet» apparatlarining orbital yo‘nalishlarini tahlil qilgan.

Uning baholashicha, sun’iy yo‘ldoshlar Ukraina hududi ustidan kuniga kamida ikki marta nisbatan barqaror qamrov hosil qilishi mumkin. Har bir shunday davr bir soatdan ortiq davom etishi aytilmoqda.

Mutaxassisga ko‘ra, apparatlar bir nechta zanjir shaklida harakatlangani sabab ayrim hududlar taxminan har 90 daqiqada ularning ko‘rish maydoniga tushishi mumkin.

Avvalroq, faqat uchta tajriba sun’iy yo‘ldoshi kuzatilgan tahlilda Ukraina ustidangi har bir aloqa imkoniyati 15–20 daqiqa atrofida baholangan edi. Yangi apparatlarning qo‘shilishi nazariy qamrov vaqtini uzaytirgan bo‘lishi mumkin.

Ammo aloqa ishlayotgani hali tasdiqlanmagan

Sun’iy yo‘ldoshning ma’lum hudud ustidan uchib o‘tishi avtomatik ravishda shu yerda internet aloqasi ishlayapti, degani emas.

Buning uchun:

• sun’iy yo‘ldoshning barcha aloqa tizimlari ishga tushirilishi;

• yerda mos abonent qurilmasi bo‘lishi;

• tarmoqning boshqaruv va shlyuz infratuzilmasi ishlashi;

• tegishli chastota va dasturiy tizimlar sozlanishi zarur.

«Byuro 1440» rasmiy ma’lumotida ikkinchi guruh sun’iy yo‘ldoshlari 19 iyul kuni orbitaga chiqarilgani, apparatlar boshqaruv markazi bilan aloqa o‘rnatgani aytilgan. Ammo ular tekshiruvlar yakunlangachgina belgilangan orbitaga o‘tib, xizmat ko‘rsatishga tayyorlanadi.

Shuning uchun Ukraina ustidan «bir necha soatlik aloqa allaqachon ta’minlanmoqda» degan fikrni hozircha isbotlangan voqea emas, ekspertning orbital hisob-kitobi sifatida qabul qilish to‘g‘riroq.

«Rassvet» qanday tizim?

«Rassvet» — Rossiyaning «Byuro 1440» kompaniyasi yaratayotgan past orbitali keng polosali aloqa tarmog‘idir. Loyiha vazifasi jihatidan SpaceX kompaniyasining Starlink tizimiga o‘xshaydi.

Uning sun’iy yo‘ldoshlari:

• 5G NTN aloqa me’morchiligidan foydalanishi;

• apparatlar o‘rtasida lazer orqali ma’lumot uzatishi;

• plazmali harakatlantirish qurilmasiga ega bo‘lishi;

• yerdagi maxsus terminallarga yuqori tezlikda ma’lumot yetkazishi ko‘zda tutilgan.

2026 yil 23 mart kuni dastlabki 16 ta seriyaviy apparat orbitaga chiqarildi. Keyinchalik ulardan biri belgilangan balandlikka ko‘tarila olmay, atmosferaga qaytib tushgani haqida ochiq orbital kuzatuv ma’lumotlari tarqaldi.

19 iyulda esa ikkinchi guruh uchirildi. Kompaniya bu safar orbitaga nechta apparat chiqarilganini ochiqlamagan.

Rossiya qachon uzluksiz aloqaga erishishi mumkin?

«Byuro 1440»ning rasmiy rejasiga ko‘ra, tarmoqning tijoriy ishga tushirilishi 2027 yilga mo‘ljallangan. Dunyo bo‘ylab kecha-kunduz aloqa ta’minlash uchun orbitaga 250 dan ortiq apparat chiqarish rejalashtirilgan.

Vladimir Stepanetsning hisob-kitobicha, hozirgi uchirish sur’ati saqlansa, Rossiya 2027 yil o‘rtalariga kelib Ukraina ustidan uzluksiz qamrov hosil qilishi mumkin.

Ammo bu muddat bir qator omillarga bog‘liq:

• yangi sun’iy yo‘ldoshlarni ishlab chiqarish tezligi;

• raketa uchirish imkoniyatlari;

• apparatlarning texnik ishonchliligi;

• yer usti terminallarining tayyorligi;

• xalqaro sanksiyalar va butlovchi qismlar ta’minoti.

Shu sabab 2027 yil o‘rtasi qat’iy belgilangan sana emas, mavjud sur’at asosidagi prognozdir.

Bu Ukraina uchun nega muhim?

Starlink Rossiya—Ukraina urushida frontdagi bo‘linmalar, uchuvchisiz qurilmalar va boshqaruv tizimlari uchun muhim aloqa vositasiga aylandi. Shu tajriba past orbitali sun’iy yo‘ldosh tarmoqlarining harbiy ahamiyatini keskin oshirdi.

Agar «Rassvet» to‘liq ishga tushirilsa, u Rossiyaga:

• mobil va zaxira aloqa kanallarini yaratish;

• yerdagi oddiy tarmoqlar ishlamaganda ma’lumot uzatish;

• uzoq hududlardagi harbiy va fuqarolik obyektlarini bog‘lash;

• ayrim uchuvchisiz tizimlarni boshqarish imkoniyatlarini kengaytirishi mumkin.

Biroq orbital qamrovning o‘zi bu vazifalarning barchasi amalga oshganini anglatmaydi. Harbiy foydalanish uchun maxsus terminallar, himoyalangan dasturiy ta’minot va butun boshqaruv infratuzilmasi talab etiladi.

Starlink bilan tenglashtirishga hali erta

«Rassvet» ko‘pincha «Rossiyaning Starlink'i» deb atalmoqda. Vazifasi jihatidan bunday taqqoslash o‘rinli bo‘lsa-da, tizimlar hozirgi ko‘lami bo‘yicha teng emas.

Starlink minglab faol sun’iy yo‘ldoshlar, katta ishlab chiqarish quvvati va keng yer usti infratuzilmasiga ega. «Rassvet» esa hali dastlabki joylashtirish bosqichida va uning tijoriy xizmati rasman ishga tushmagan.

Shu bois Rossiya to‘liq ishlaydigan Starlink muqobilini yaratdi, deyishga hali erta. Ammo loyihaning jadal rivojlanishi uni e’tiborsiz qoldirib bo‘lmaydigan texnologik va xavfsizlik omiliga aylantirmoqda.

Asosiy xulosa

Ukrainalik mutaxassis tahliliga ko‘ra, «Rassvet» sun’iy yo‘ldoshlari Ukraina ustidan avvalgidan zichroq orbital qamrov hosil qila boshlagan. Ayrim aloqa imkoniyatlari bir soatdan ortiq davom etishi va kuniga bir necha marta takrorlanishi mumkin.

Biroq hozircha bu Rossiya Ukraina hududida amalda ishlaydigan sun’iy yo‘ldosh internetini yo‘lga qo‘ydi, degani emas. Ma’lumot orbita yo‘nalishlari asosidagi ekspert bahosiga tayanadi, operator esa faqat apparatlarni joylashtirish va tekshirish ishlari davom etayotganini tasdiqlagan.

Endi asosiy savol — Rossiya rejalashtirilgan yuzlab apparatni o‘z vaqtida orbitaga chiqarib, «Rassvet»ni haqiqiy uzluksiz aloqa tizimiga aylantira oladimi? O‘z taxminlaringizni izohlarda qoldiring!