AQShda kosmik litsenziyalash tartibini keskin soddalashtirish taklif etildi

AQSh Transport vazirligi tijoriy kosmik parvozlar, apparatlarni yerga qaytarish va kosmodromlar qurilishini litsenziyalash jarayonini 13 ta federal qonun, jumladan Milliy ekologik siyosat toʻgʻrisidagi qonun (NEPA) talablaridan ozod qilishni taklif qildi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu idora mazkur tartib-qoidalar jamoat xavfsizligi, mulkni muhofaza qilish hamda mamlakat milliy manfaatlarini taʼminlash uchun endilikda zarur emasligini, ularni bekor qilish litsenziya berish jarayonini sezilarli darajada tezlashtirishini taʼkidlagan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Mazkur tashabbus AQSh prezidentining 2025-yil avgust oyida imzolangan va tijoriy kosmonavtika yoʻlidagi maʼmuriy toʻsiqlarni qisqartirishga qaratilgan farmoniga asoslanadi. Shuningdek, Transport vazirligi AQSh Oliy sudining 2025-yildagi qaroriga ham tayangan boʻlib, u NEPA qoidalarining qoʻllanilishini faqat koʻrib chiqilayotgan loyihaning bevosita oqibatlari bilan cheklab qoʻygan edi. Hujjat loyihasi 30-iyul kuni eʼlon qilingan boʻlib, oldinda 30 kunlik jamoatchilik muhokami kutib turibdi.

Jamoatchilik muhokamasi va tarmoq reaksiyasi

Muhokamalardan soʻng AQSh Federal Fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi (FAA) kelib tushgan barcha eʼtiroz hamda takliflarni koʻrib chiqib, hujjatning yakuniy versiyasini qabul qiladi. Kosmik sanoat vakillari ushbu tashabbusni mamnuniyat bilan qoʻllab-quvvatladi. Ularning fikricha, ekologik baholashlar va maxsus hisobotlarni tayyorlash koʻpincha koʻp vaqt hamda mablagʻ talab qiladi, biroq amalda bu hech qachon loyihalarni rad etish uchun sabab boʻlmaydi.

Commercial Space Federation oraliq assotsiatsiyasining bildirishicha, kiritilishi kutilayotgan oʻzgarishlar litsenziyalash jarayonini tezlashtirib, ortib borayotgan talabga mos ravishda tijoriy parvozlar sonini oshirish imkonini beradi. Shu bilan birga, ekologik tashkilotlar ushbu tashabbusga qarshi keskin chiqish qildi.

Ekologik tashkilotlarning xavotirlari

Mutaxassislarning taʼkidlashicha, nafaqat NEPA, balki Yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlar toʻgʻrisidagi qonun, Toza suv hamda Toza havo qonunlari taʼsirini ham zaiflashtirish taklif etilmoqda. Masalan, Center for Biological Diversity tashkiloti SpaceX kompaniyasining Teksasdagi Starbase kosmodromi yonidagi yer almashinuvi boʻyicha sud nizolarini olib bormoqda.

Ushbu tashkilot vakillari ekologik talablarning bekor qilinishi tijoriy kosmik infratuzilmani rivojlantirish jarayonida tabiat hududlarini muhofaza qilish imkoniyatlarini jiddiy darajada susaytirib yuborishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.