Olimlar "vechniy ximikatlar"ni yo‘q qilishning ikki yangi usulini sinovdan o‘tkazdi

Germaniyalik tadqiqotchilar tabiatda mutlaqo parchalanmaydigan, organizmda to‘planib, xavfli kasalliklarni keltirib chiqaruvchi per- va poliftoralkil birikmalarini (PFAS) zararsizlantirishning ikkita mustaqil va istiqbolli usulini eksperimental tarzda tasdiqladilar. Chemical Engineering Journal Advances hamda Scientific Reports ilmiy nashrlarida eʼlon qilingan natijalarga koʻra, mazkur texnologiyalar o‘ta mustahkam uglerod-ftor bog‘ini uzishga qaratilgan bo‘lib, chiqindi sifatida toksik bo‘lmagan ftorid-ionlarini hosil qiladi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Hidrodinamik kavitatsiya va uning imkoniyatlari

Tadqiqot doirasida sinovdan o‘tkazilgan birinchi yondashuv gidrodinamik kavitatsiya deb nomlanadi. Ushbu usul ifloslangan suvni tor sopol orqali o‘tkazishga asoslangan bo‘lib, bosimlar farqi tufayli oqimda bug‘ mikroto‘qimalari hosil bo‘ladi va ular keyinchalik qisqarib ketadi. Kolaps paytida pufakcha ichidagi harorat bir necha ming darajagacha keskin ko‘tarilib, suvdan yuqori reaktiv gidroksil radikallari ajralib chiqadi.

Pufakchalar yuzasiga yopishgan PFAS molekulalari bir vaqtning o‘zida ham termik, ham kimyoviy zarbaga uchraydi. Eng turg‘un moddalardan biri bo‘lgan perftoroktansulfonat (PFOS) bilan o‘tkazilgan tajribalarda birgina ishlov berish siklida erigan moddaning qariyb 37 foizi parchalangani kuzatilgan. Hozirda olimlar ushbu ko‘rsatkichni 80 foizdan oshirish ustida ish olib bormoqda.

Sovuq atmosfera plazmasi yordamida yuqori natijalar

Ikkinchi usul esa suv yuzasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri hosil qilinadigan sovuq atmosfera plazmasidan foydalanishga tayanadi. Bunda suyuqlik ichidan havo puflanib, aralashtirilib turiladi. Solvent molekulalari bilan o‘ralgan solvatlangan elektronlar uglerod-ftor bog‘lariga hujum qilib, asosiy parchalovchi agent vazifasini bajaradi.

Maʼlum qilinishicha, 5 mg/l boshlang‘ich konsentratsiyadagi PFOS ushbu rejimda atigi 20 daqiqa ichida 99,99 foizga parchalanib ketgan va moddaning yarim yemirilish davri 13,4 daqiqadan 1,6 daqiqagacha qisqargan. Bunda sarflangan energiya miqdori anʼanaviy usullarga nisbatan ancha kam bo‘lib, kub metr uchun 39 kW·soatni tashkil etgan.

Anʼanaviy tozalash texnologiyalari, jumladan faollashtirilgan ko‘mir yoki ion almashinuvchi smolalar PFAS moddalarini faqat bitta joyga to‘plab, ikkilamchi toksik chiqindilarni keltirib chiqaradi. Yangi ishlab chiqilayotgan kavitatsiya va plazma texnologiyalari esa qo‘shimcha kimyoviy reagentlarsiz, “vechniy ximikatlar”ni qaytarib bo‘lmaydigan darajada yo‘q qiluvchi ilk sanoat miqyosidagi usulga aylanishi mumkin.