Fiziklar qorongʻi materiya zarrachasi boʻlishi mumkin boʻlgan sirli signalni qayd etdi

AQShning Janubiy Dakotadagi yerosti laboratoriyasida joylashgan LUX-Zamplin (LZ) tajribasi ilm-fan olamida katta qiziqish uygʻotgan hodisani qayd etdi. Olimlar ehtimoliy qorongʻi materiya zarrachasining ilk toʻgʻridan-toʻgʻri izini topgan boʻlishi mumkin, garchi tadqiqotchilar hozircha oʻta ehtiyotkorlik bilan bayonot bermoqda. Bu haqda ixbt.com nashri xabar tarqatdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Mazkur natija 1-sentyabr kuni Yaponiyaning Tendo shahrida boʻlib oʻtgan TeV Particle Astrophysics konferensiyasida rasman taqdim etildi. Qayd etilgan signalning statistik ahamiyati 2,6 sigmani tashkil etadi. Bu fizika olamida rasmiy kashfiyot deb eʼlon qilish uchun zarur boʻlgan 5 sigma chegarasidan sezilarli darajada past hisoblanadi.

Tajribaning oʻziga xos jihatlari

LZ detektori Sanford yerosti laboratoriyasida, sirt qatlamidan naqd 1,5 kilometr chuqurlikda oʻrnatilgan. Ushbu ulkan qalinlikdagi togʻ jinslari qurilmani kosmik nurlardan ishonchli himoya qiladi. Detektor ichida esa 10 tonna oʻta toza suyuq ksenon saqlanib, zarrachalar uning yadrosi bilan toʻqnashganda kichik yorugʻlik chaqnashini hosil qiladi.

Tadqiqotchilar 2023-yilning martidan 2024-yilning apreliga qadar toʻplangan 220 kunlik kuzatuv natijalarini chuqur tahlil qilishdi. Odatdagi qidiruvlar 50 kiloelektronvoldan past energiyalar bilan cheklansa, bu safar diapazon 270 kэV gacha kengaytirildi. Maʼlumotlarni tahlil qilish jarayonida olimlar barcha sunʼiy xatoliklarni chetlab oʻtishga harakat qilishdi va natijada yagona tushunarsiz signal aniqlandi.

WIMP zarralari va kelajakdagi rejalar

Aniqlangan toʻqnashuv energiyasi 248 kiloelektronvolni tashkil etdi. Agar bu signal chindan ham qorongʻi materiyaga tegishli boʻlsa, u holda gap oʻnlab yillar davomida olimlar qidirib kelayotgan WIMP (Weakly Interacting Massive Particles) deb nomlanuvchi zaif oʻzaro taʼsir qiluvchi massiv zarralar haqida ketayotgan boʻladi.

Maʼlumki, qorongʻi materiya olamdagi barcha galaktikalarni bir butun holda ushlab turuvchi va koinot massasining qariyb 85 foizini tashkil etuvchi sirli substansiya hisoblanadi. Braun universiteti olimi va LZ kollaboratsiyasi vakili Rik Gaytskellning soʻzlariga koʻra, tadqiqotchilar buni qorongʻi materiya deb qatʼiy taʼkidlamayapti, biroq ilmiy hamjamiyat bilan boʻlishishni istagan qiziqarli topilma qayd etilgan.

Dunyoning boshqa yirik ilmiy markazlari, jumladan Italiyadagi Gran-Salso va Xitoyning Szinpin laboratoriyalaridagi shunga oʻxshash tajribalar hali bunday natijani bermagandi. Hozirda 250 nafar olim va muhandislarni birlashtirgan LZ kollaboratsiyasi ishni davom ettirmoqda. Agar kelgusida ushbu signal yana takrorlansa, bu soʻnggi yillardagi eng ulkan ilmiy yutuqlardan biriga aylanishi shubhasiz.