iPhone hujumga uchradi: Turkiyaning uch vaziriga ayg‘oqchi dasturlar orqali hujum uyushtirildi

Xalqaro kibermakonda davlat darajasidagi yuqori martabali mulozimlarga qaratilgan navbatdagi shov-shuvli ayg‘oqchilik mojarosi portladi. Bir tomonda — dunyoning eng himoyalangan tizimlaridan biri sanaladigan Apple korporatsiyasining shaxsan ogohlantirishi: Turkiya hukumatining amaldagi naq uch nafar vaziriga qarashli iPhone smartfonlari tijoriy shpionlik dasturlari orqali nishonga olingani ma’lum qilindi. Ikkinchi tomonda esa — Anqaraning tezkor mudofaasi: Turkiya xavfsizlik xizmatlari kuchaytirilgan himoya va milliy shifrlangan ilovalar tufayli buzg‘unchilar hukumatning maxfiy ma’lumotlariga yeta olmaganini ta’kidlamoqda. Taniqli jurnalist Rag‘ip Soylu va «Yeni Şafak» nashri tomonidan e’lon qilingan bu ma’lumot qit’alararo kiber-urushlar yangi bosqichga chiqqanidan darak bermoqda. Xo‘sh, Anqara elitasining telefonlarini buzishga kimlar urindi, Apple qanday qilib 110 dan ziyod davlatni qamrab olgan hujumni payqadi va turk mulozimlarini qanday qalqon asrab qoldi?

Birinchi tomon zarbasi: Apple'ning shoshilinch bongi va tijoriy shpionlik nishoni

Kupertino giganti o‘z tizimidagi zaifliklar va nishonga olingan siyosiy shaxslar bo‘yicha mislsiz keng ko‘lamli ogohlantirish to‘lqinini boshladi:

• 110 dan ortiq mamlakatga ogohlantirish: Apple avgustdan buyon 110 dan ziyod davlatdagi yuqori martabali siyosatchilar, faollar va jurnalistlarga ularning iPhone qurilmalari davlatlar homiyligidagi ilg‘or tijoriy shpionlik dasturlari hujumiga uchragani to‘g‘risida shoshilinch xabarnomalar yubordi;

• Turkiyaning uch nafar vaziri xavf ostida: Kompaniya Turkiya hukumatining uch nafar amaldagi vazirini shaxsan ogohlantirib, ularning gadjetlariga nisbatan maqsadli kiberhujum urinishlari qayd etilganini bildirdi;

• Noma’lum va kuchli qurol: Hujumda aynan qaysi shpionlik dasturi (Pegasus, Predator yoki yangi turdagi kiberqurol) qo‘llangani rasman ochiqlanmagan bo‘lsa-da, bu darajadagi hujumlar odatda millionlab dollar turuvchi maxsus tizimlar yordamida amalga oshirilishi ma’lum;

• Vazirlar ismlarining sir saqlanishi: Xavfsizlik nuqtayi nazaridan nishonga olingan vazirlarning ism-shariflari jamoatchilikka e’lon qilinmadi.

Ikkinchi tomon himoyasi: Anqaraning kiberqalqoni va apparatlarni shoshilinch almashtirish

Turkiya hukumati va maxsus xizmatlari esa hujum muvaffaqiyatsiz yakunlanganini va vaziyat to‘liq nazoratda ekanini bildirmoqda:

• «Birorta ham ma’lumot sizib chiqmadi»: Turkiya rasmiy vakillari telefonlarni buzib kirish urinishlari bartaraf etilganini va xakerlar vazirlarning ma’lumotlariga kira olmaganini ta’kidladi;

• Kuchaytirilgan himoya va milliy shifrlash: Vazirlarning apparatlarida standart tizimlar emas, balki alohida xavfsizlik rejimlari va maxsus ishlab chiqilgan shifrlangan ilovalar ishlagani hujumni qaytarishda hal qiluvchi rol o‘ynadi;

• Shoshilinch tekshiruv va yangi telefonlar: Ogohlantirish olingan zahoti barcha uch vazirning telefonlari zudlik bilan musodara qilinib, chuqur ekspertizadan o‘tkazildi hamda ular yangi, xavfsiz qurilmalarga almashtirildi;

• Davlat xavfsizlik protokollarini keskinlashtirish: Voqea ortidan butun turk hukumati a’zolari va strategik vazirliklar bo‘ylab aloqa vositalarini ishlatish bo‘yicha cheklovlar kuchaytirildi.

«Bizning davlat mulozimlarimiz oddiy smartfonlardan foydalanmaydi. Ularda yuqori darajada kodlangan va maxsus himoyalangan tizimlar mavjud. Hujumchilarning har qanday urinishi ana shu xavfsizlik devoriga borib urildi», — deya ta’kidlamoqda Anqaradagi rasmiy doiralar.

Milliardlik shpionlik industriyasi va milliy mudofaa kurashi

Tarozining bir tomonida dunyoning eng ilg‘or razvedka dasturlari yordamida davlat arboblarini yashirin kuzatuv ostiga olishga urinayotgan yashirin kuchlar va Apple'ning xavotirli bongi turgan bo‘lsa, ikkinchi pallada murakkab shifrlash tizimlari orqali hujumlarni qaytargan Turkiya davlat xavfsizlik tizimi turibdi. Bu duel hatto eng qimmatbaho va himoyalangan tijoriy smartfonlar ham siyosiy mulozimlar uchun to‘liq kafolat berolmasligini ko‘rsatdi.

Sizningcha, Turkiyaning uch vaziriga uyushtirilgan bu kiberhujum ortida qaysi davlatlar yoki razvedka tuzilmalari turibdi? Yuqori martabali siyosatchilarga xorijiy brendlarning (masalan, Apple yoki Android) smartfonlaridan foydalanishni butunlay taqiqlab, faqat yopiq milliy aloqaga o‘tish vaqti kelmadimi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va davlatlar o‘rtasidagi yashirin kiber-urush tahlilini do‘stlaringizga ulashing!