Laval universiteti olimlari jismoniy faollikning ruhiy salomatlik uchun nechog‘li muhim ekanini isbotlovchi yangi kashfiyotga qo‘l urishdi. Nature Communications jurnalida chop etilgan tadqiqotga ko‘ra, muntazam harakat qilish miyaning mudofaa tizimini mustahkamlab, depressiya va xavotir belgilarini sezilarli darajada kamaytiradi.
Gematoensefalik to‘siq: Miyaning «bojxona» xizmati
Tadqiqot markazida gematoensefalik to‘siq deb ataluvchi murakkab tizim turdi. Ushbu to‘siq miyani qon oqimidagi zararli moddalar va yallig‘lanish molekulalaridan himoya qiluvchi o‘ziga xos «filtr» vazifasini o‘taydi.
Sichqonlar ustida o‘tkazilgan tajribalar shuni ko‘rsatdiki:
- Stressning zarbasi: Surunkali ijtimoiy stress ushbu to‘siqning yaxlitligini buzadi.
- Oqsillar taqchilligi: Stress ta’sirida hujayralarni jipslashtiruvchi klaudin-5 oqsili kamayib ketadi, bu esa ruhiy tushkunlik va xavotirning kuchayishiga sabab bo‘ladi.
Faollik va «boyitilgan muhit» sehri
Olimlar muntazam harakatda bo‘lgan yoki turli o‘yinchoqlar va qulayliklar bilan ta’minlangan (boyitilgan) muhitda yashagan hayvonlarni kuzatishganda, mutlaqo boshqacha manzaraning guvohi bo‘lishdi. Bunday hayvonlarda miya to‘sig‘ining buzilishi deyarli kuzatilmagan, ularning xatti-harakatlari esa barqarorligicha qolgan.
Fgf2 — chidamlilik kaliti
Tadqiqotchilar ushbu himoya ta’sirining bosh omili Fgf2 oqsili ekanini aniqlashdi. Jismoniy mashqlar va rag‘batlantiruvchi muhit miyada aynan shu oqsil miqdorini oshiradi.
- Natija: Fgf2 oqsili ko‘paygan hayvonlar stressga nisbatan yuqori chidamlilik namoyish etgan.
- Iqror: Ushbu oqsil miqdori sun’iy kamaytirilganda, hatto jismoniy mashqlar ham stressdan himoya qilolmay qolgan.
Inson salomatligi uchun biomarkyor
Eng qiziqarlisi, Fgf2 oqsilini qon tahlili orqali aniqlash mumkin. Odamlarda uning konsentratsiyasi depressiya darajasi bilan bog‘liq bo‘lib, bu kelajakda ruhiy kasalliklarni erta tashxislashda yangi imkoniyatlar ochishi mumkin.
Shunday qilib, oddiy piyoda yurish yoki sport bilan shug‘ullanish nafaqat tanani, balki miyamizning eng muhim himoya qatlamlarini ham asrab qolar ekan.
Sizningcha, kundalik stressdan qutilish uchun eng yaxshi vosita sportmi yoki shunchaki «muhitni o‘zgartirish» kifoyami?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
