Пенсия ёши ошириладими? Пенсия тизими бўйича катта ўзгаришлар лойиҳаси эълон қилинди

Ўзбекистоннинг ижтимоий таъминот ва пенсия тизимида сўнгги ўн йилликларнинг энг катта ва туб ислоҳотларини ўз ичига олган тарихий ҳужжат жамоатчилик эътиборига ҳавола этилди. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари муҳокамаси порталига жойлаштирилган Президент фармони лойиҳасига кўра, мамлакатда пенсия ёшини босқичма-босқич ошириш, пенсия тайинлаш учун талаб қилинадиган минимал меҳнат стажини икки баробардан зиёдга узайтириш ҳамда жамғариб бориладиган пенсия маблағларидан ҳаёт давомида фойдаланиш механизмларини жорий этиш таклиф қилинмоқда. Лойиҳага биноан, 2028 йилдан бошлаб пенсияга чиқиш ёши ҳар йили уч ойдан узайтириб борилади ва 2039 йилга бориб эркаклар учун 63 ёш, аёллар учун эса 58 ёш этиб белгиланиши кутилмоқда.

Бундан ташқари, 2027 йилдан пенсия миқдорини ҳисоблашда инобатга олинадиган иш ҳақи даври ва зарур минимал стаж бўйича ҳам кескин янгиланишлар режалаштирилган. Энг муҳим янгиликлардан бири — фуқароларнинг жамғариб бориладиган пенсия пулларини инвестиция қилиш, келажакда эса оғир касалликларни даволаш ёки ипотека учун бошланғич бадал сифатида ишлатишга рухсат берилишидир. Мазкур ҳужжат ҳозирча лойиҳа бўлиб, жамоатчилик муҳокамасидан ўтгач, расман ўзгариши ёки тасдиқланиши мумкин. Хўш, пенсия ёши ва стажи бўйича янги босқичлар қандай тартибда амалга ошади, ҳисоблаш формуласи кимларга фойда келтиради ва тўпланган пулларни қачон ишлатиш мумкин бўлади?

Пенсия ёши: 2028 йилдан 2039 йилгача босқичма-босқич кўтарилиш

Таклиф этилаётган янги график ва ёш мезонлари:

• Йилига 3 ойдан ошириш: 2028 йилдан бошлаб фуқароларнинг пенсияга чиқиш муддатини ҳар йили босқичма-босқич 3 ойга узайтириб бориш режалаштирилмоқда;

• 2039 йилдаги якуний чегара: Ушбу тизим тўлиқ кучга киргач, 2039 йилга келиб нафақага чиқиш ёши эркаклар учун 60 ёшдан 63 ёшга, аёллар учун эса 55 ёшдан 58 ёшга етказилади;

• Демографик ва молиявий барқарорлик: Ушбу қадам аҳолининг ўртача умр кўриш давомийлиги ошгани ва пенсия жамғармасининг узоқ муддатли барқарорлигини таъминлаш зарурати билан изоҳланмоқда.

2027 йилдан бошланадиган 3 та муҳим ўзгариш: Стаж ва иш ҳақи

Пенсия тайинлашнинг ички механизмларидаги янги талаблар:

• Иш ҳақи даври 5 йилдан 20 йилгача: Ҳозирги кунда пенсия тайинлашда охирги 10 йиллик меҳнат даврининг исталган кетма-кет 5 йили олинаётган бўлса, 2027 йилдан бу кўрсаткич тўлиқ 20 йиллик давргача оширилади (бу норасмий ишлаш ва «конверт»да ойлик олишнинг олдини олишга қаратилган);

• Минимал стаж 7 йилдан 15 йилгача: Нафақа олиш учун талаб этиладиган энг кам меҳнат стажи амалдаги 7 йилдан босқичма-босқич 15 йилгача етказилади;

• Юқори чегаранинг 13 бараварга кўтарилиши: 2028 йилдан бошлаб пенсияни ҳисоблашда инобатга олинадиган иш ҳақининг юқори чегараси базавий ҳисоблаш миқдорининг (БҲМ) амалдаги 12 бараваридан 13 бараварига оширилади, бу эса расман юқори ойлик олиб ишлаган фуқароларга кўпроқ пенсия олиш имконини яратади.

Жамғармадан ипотека ва даволанишга пул олиш: Инқилобий таклиф

Жамғариб бориладиган шахсий пенсия ҳисобварақларидаги ўзгаришлар:

• Инвестиция имконияти: Фуқароларга ўзларининг Халқ банкидаги шахсий жамғариб бориладиган пенсия маблағларини даромад келтирувчи ишончли молиявий воситаларга инвестиция қилиш ҳуқуқи таклиф этилмоқда;

• 2030 йилдан маблағни ечиб олиш имкони: Таклифга кўра, 2030 йилдан бошлаб фуқароларга пенсияга чиқмасдан олдин ҳам жамғарилган пулларини иккита ҳаётий мақсад учун — оғир касалликларни даволаш ҳамда ипотека кредити бўйича бошланғич тўловни амалга ошириш учун йўналтириш ҳуқуқи берилиши мумкин;

• Жамоатчилик муҳокамаси муҳим: Эслатиб ўтамиз, мазкур нормалар ҳозирча Президент фармони лойиҳаси ҳисобланади. Ҳужжат халқ фикри ва таклифларини инобатга олган ҳолда ўзгартирилиши, тўлдирилиши ёки қайта кўриб чиқилиши мумкин.

Пенсия тизимини ислоҳ қилиш бўйича илгари сурилаётган ушбу лойиҳа Ўзбекистонда расмий меҳнат бозорини ривожлантириш, яширин иқтисодиётни камайтириш ва фуқароларнинг пенсия капиталини кўпайтириш йўлидаги энг муҳим қадамлардан бири бўлиши кутилмоқда.

Сизнингча, Ўзбекистонда пенсия ёшининг 63 ва 58 ёшга оширилиши ҳамда минимал иш стажининг 15 йилга етказилиши қанчалик тўғри ва асосли қарор? Шахсий пенсия жамғармасидан ипотека ёки даволаниш учун пул ишлатиш имконияти берилишини қўллаб-қувватлайсизми? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва ҳар бир фуқаронинг келажагига бевосита дахлдор бўлган ушбу муҳим қонун лойиҳаси таҳлилини барча яқинларингиз ва ҳамкасбларингизга улашинг!