Шавкат Мирзиёев «3-30-300» халқаро стандарти ва маҳаллалар рейтингини эълон қилди

Ўзбекистонда экологик сиёсат ва кўкаламзорлаштириш ишларини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқувчи туб ислоҳотлар даври бошланди. Президент Шавкат Мирзиёев «Яшил макон» умуммиллий лойиҳасини такомиллаштириш, аҳоли яшаш пунктларида қулай микроиқлим яратиш ҳамда илғор инновацияларни татбиқ этишга оид кенг қамровли тақдимот билан танишди. Йиғилишда кўчат экишдаги юзаки ёндашувлар, суғориш тизими ўйланмасдан қилинган режасиз тадбирлар ва ўтган йил баҳорида экилган кўчатларнинг катта қисми сувсизлик, зараркунандалар ҳамда нотўғри танланган навлар оқибатида қуриб қолгани аёвсиз танқид қилинди.

Давлат раҳбари эндиликда ишларнинг самарадорлиги экилган ниҳоллар сони билан эмас, балки уларнинг бир, уч ва беш йилдан кейинги яшовчанлиги асосида баҳоланишини қатъий белгилаб берди. Шу муносабат билан дунёнинг илғор мегаполисларида қўлланилаётган машҳур «3-30-300» экологик стандарти мамлакатимизга мослаштирилган ҳолда жорий этилади: ҳар бир фуқаро ўз деразасидан камида 3 та дарахтни кўриши, маҳалланинг 30 фоизи яшил соялик билан қопланиши ва уйдан 300 метр нарида дам олиш боғи бўлиши шарт. Шунингдек, ҳар бир кўчанинг очиқ «яшил харитаси», маҳаллаларнинг расмий яшил рейтинги ҳамда дарахт парвариши бўйича «ўрмончи-мураббий» лавозими йўлга қўйилмоқда. Тошкентнинг Янгиҳаёт, Бухоронинг Олот ва Самарқанднинг Ургут туманлари эса янги тизимнинг илк пилот полигонига айланади.

Хўш, «Яшил макон» лойиҳасида суғориш инқирози қандай ҳал этилади, пешқадам маҳаллаларга қандай грантлар берилади ва янги илмий ёндашув Ўзбекистон шаҳарларини ҳақиқий яшил маконга айлантира оладими?

«3-30-300 стандарти, 3 йиллик парвариш ва ўрмончи-мураббийлар»: Тақдимотнинг 5 та асосий нуқтаси

Давлат раҳбарига тақдим этилган экологик дастурдан энг муҳим тизимли ўзгаришлар:

• «3-30-300» олтин қоидаси: Ҳар бир фуқаро уйи ёки иш жойидан камида 3 та дарахтни кўра олиши, яшаш ҳудудининг 30 фоизи соя-салқин дарахтзор билан қопланиши ва 300 метр масофада яшил жамоат боғи бўлиши таъминланади;

• Натижани 1, 3 ва 5 йиллик баҳолаш тизими: Рақамлар ортидан қувиш тўхтатилади; асосий мезон кўчатнинг экилиши эмас, балки унинг бир неча йил давомида униб-ўсиши ва яшовчанлиги бўлади;

• Ҳар бир кўчанинг очиқ «яшил харитаси»: Экология қўмитасига маҳаллалар кесимида тупроққа мос кўчат тури, аниқ жойи ва суғориш тармоғи акс этган электрон хариталарни ишлаб чиқиш ва халққа эълон қилиш топширилди;

• «Яшил маҳаллам» ва ўрмончи-мураббийлар: Маҳаллаларга марказлашган ҳолда сифатли кўчатлар, органик ўғитлар ва сув тежовчи ускуналар етказиб берилади, бириктирилган мутахассислар аҳолига ниҳол парваришини ўргатади;

• Маҳаллалар яшил рейтинги ва пул мукофотлари: Кўкаламзорлаштириш ва кўчатларнинг тутганлиги бўйича юқори ўринни эгаллаган маҳаллаларга ободонлаштириш учун қўшимча маблағлар ва мақсадли микрогрантлар ажратилади.

«Яшил макон» трансформацияси: Эски ёндашувлар ва янги инновацион талаблар қиёси

Республикада кўкаламзорлаштириш ишларига киритилаётган туб ўзгаришлар кўрсаткичи:

Экология ва урбанизация экспертизаси: Нега «Яшил макон»нинг янги босқичи шарт эди?

Халқаро дендрологлар, урбанистлар ва маҳаллий экспертларнинг хулосалари:

• «Иқлим стресси» ва соя берувчи соябон дарахтлар зарурати: Шаҳарларда ёзги ҳароратнинг кескин кўтарилиши (термал орол эффекти) пиёдалар учун чидаб бўлмас муҳитни яратмоқда; гавжум кўчалар ва туну-кун фаолият юритувчи ҳудудларда кенг соя берадиган, барглари зич дарахтларнинг экилиши микроиқлимни совитиш ва ҳавони чангдан тозалашда ягона табиий тўсиқдир;

• Сизот ва қайта ишланган сувлар интеграцияси: Тошкентнинг Янгиҳаёт тумани мисолида кўрсатилганидек, ичимлик сувидан суғоришда фойдаланиш амалиёти чекланиб, сизот сувлари, сув ўтказувчан йўлаклар ва ёмғир сувларини жамғариш орқали сув исрофининг олди олинади;

• Қурғоқчиликка мос микро-ўрмонлар: Бухоронинг Олот тумани каби чўл ҳудудларида чуқур илдиз отувчи ва сувни минимал талаб қилувчи маҳаллий буталар, Самарқанднинг Ургут туманида эса «Омонқўтон» миллий боғи табиий уруғ захирасидан фойдаланиш кўчатларнинг қуриб кетиш хавфини 80 фоизга камайтиради;

• Маҳаллий рағбат кучи: Маҳалла раислари ва фаолларига тўғридан-тўғри микрогрантларнинг берилиши ва кўча кесимидаги очиқ рейтинг аҳолини ўз уйи олдини кўкаламзорлаштиришга фаол жалб этадиган кучли ижтимоий механизм ҳисобланади.

Президент томонидан тасдиқланган ушбу илмий ва тизимли ёндашув кўчат экишни мавсумий кампаниядан доимий экологик маданиятга айлантиришда муҳим бурилиш ясайди.

Сизнингча, маҳаллангизда «3-30-300» тамойилини амалга ошириш учун дарахтлар ва яшил боғлар етарлими? Кўчатлар қуриб қолмаслиги учун маҳаллангизда суғориш масаласини қай тарзда яхшилаш мумкин деб ҳисоблайсиз? Шахсий таклиф ва мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ҳамда юртимиз экологик келажагига бағишланган ушбу муҳим таҳлилий мақолани барча ҳамшаҳарларингиз ва табиат ихлосмандларига улашинг!