Дарсликда “настоящий хулиган”: 5-синф адабиётидаги парча тармоқларда қизғин баҳс уйғотди

Ўзбекистон умумтаълим мактабларининг 5-синф ўқувчилари учун мўлжалланган «Адабиёт» (Adabiyot, 1-қисм) дарслигидаги адабий парча ижтимоий тармоқларда кенг муҳокамаларга ва ота-оналарнинг эътирозига сабаб бўлди. Ёзувчи Абдусаид Кўчимов қаламига мансуб асардаги кўча сўзлари, жанжал саҳналари ва одоб-ахлоқ меъёрларига тўғри келмайдиган хатти-ҳаракатлар жамоатчиликда турлича фикрларни келтириб чиқарди.

Муҳокамалар марказида қаҳрамонлардан бирининг «настоящий хулиган» дея таърифланиши, уришиш ва бошқаларни калтаклаш жараёнини «бепул томоша» сифатида қабул қилиш каби ҳолатлар турибди.

Дарсликдаги баҳсли матн тафсилотлари: Нималар ёзилган?

Китоб саҳифаларида келтирилган диалог ва воқеалар ривожи қуйидагича баён этилган:

• «Настоящий хулиган» образи: Матнда қаҳрамонлардан бирининг акаси ҳақида гап борар экан, у «настоящий хулиган» деб аталади ҳамда кўкрагида каратэчилар расми бор майкада келиб, бошқа бир болани аёвсиз дўппослаши тасвирланади;

• Жанжални маза қилиб томоша қилиш: Қаҳрамонлардан бири бўлган Ойбек жанжал устига бориб қолгани ва бировнинг калтакланишини бепарво томоша қилиб, ўзига калтак тегмаганидан қувонгани очиқ кўрсатилган;

• Онанинг муносабати: Парчадаги «Текин томоша кўрдим маза қилиб» деган жумлага онасининг «Баракалла, ана энди эсинг кирибди. Аралашма унақа жанжал-тўполонларга» деб жавоб қайтариши бефарқлик ва худбинликни рағбатлантириш сифатида баҳоланмоқда;

• Кўча сўзлари ва адабий тил нормаси: Адабиёт китобида соф ўзбек адабий тили ўрнига жўн жаргон ва тушунарсиз кўча иборалари қўлланилгани кўплаб фаоллар томонидан танқидга учради.

Жамоатчилик ва мутахассислар фикри

Мазкур мавзу бўйича ижтимоий тармоқ кузатувчиларининг фикрлари икки томонга ажралди:

• Эътироз билдирувчилар: Кўпчилик ота-оналар ва педагогларнинг фикрича, 5-синф боласи ҳали таҳлилий дунёқарашга эга эмас, шу боис бундай диалоглар уларни бепарволикка, кучлилардан қўрқишга ва зўравонликни оддий ҳолдек қабул қилишга ўргатиб қўйиши хавфи мавжуд;

• Ижодий эркинлик тарафдорлари: Бошқа бир гуруҳ адабиётшунослар эса ёзувчи реал болалар дунёсини, болалар психологияси ва уларнинг ҳаётий нутқини сунъийликдан холи тарзда кўрсатишга интилганини таъкидламоқда.

Мактаб дарсликларидаги ҳар бир матн ва ибора ёш авлод тарбиясига бевосита таъсир кўрсатишини инобатга олсак, китобларни нашрга тайёрлашда матнлар танловига янада масъулият билан ёндашиш зарурлиги кўринмоқда.