Буюк Британияда ёқилғи нархи нега Европанинг бошқа давлатларидан қиммат?

Буюк Британиядаги автомобил эгалари бугунги кунда Европанинг кўплаб бошқа мамлакатларига қараганда ёқилғи учун сезиларли даражада кўпроқ маблағ сарфлашга мажбур бўлмоқда. РАК ташкилоти маълумотларига кўра, айни пайтда Британияда бир литр бензин ўртача 156 пенсни ташкил этмоқда, ваҳоланки бу кўрсаткич Кипрда 136 пенс, Испанияда 130 пенс ва Мальтада бор-йўғи 116 пенсга тенгдир. Бу ҳақда Autocar.co.uk хабар беради.

Ушбу фарқ оддий ҳайдовчилар ҳамёнига жиддий зарба бермоқда. Масалан, оддий оилавий автомобилнинг 55 литрлик бакини бензин билан тўлдириш британияликлар учун қарийб 87 фунт стерлингга, дизел ёқилғиси билан эса 100 фунт стерлингдан қимматга тушмоқда. Шарқий Европада, хусусан Полшада ҳайдовчилар бир литр бензин учун 122 пенс, Болгарияда эса 131 пенс тўлаётган бир пайтда, Британиядаги нархлар ўртасидаги тафовут кўплаб саволларни келтириб чиқармоқда.

Солиқ сиёсати ва нархларнинг шаклланиши

Экспертларнинг таъкидлашича, барча Европа давлатлари хом нефтни жаҳон бозоридан деярли бир хил нархда сотиб олади ва ўхшаш геосиёсий муаммоларга дуч келади. Шундай экан, нархлардаги бундай катта фарқнинг асосий сабаби давлат солиқ сиёсатига бориб тақалади. АА мутахассиси Луке Босдетнинг тушунтиришича, айрим давлатлар асосий солиқ юкини автомобилга эгалик қилишга (йиллик йиғимлар) қаратса, бошқалари уни бевосита ёқилғи истеъмолига, яни акциз солиғига юклайди.

Ҳозирги вақтда Британияда сотилаётган ҳар бир литр бензин нархининг 79 пенси, яни ярмидан кўпи тўғридан-тўғри давлат ғазинасига солиқ ва ҚҚС (Қўшилган қиймат солиғи) кўринишида тушади. Таққослаш учун, Испанияда ёқилғининг ўзи ва сотувчи маржаси Британия билан бир хил (тахминан 76 пенс) бўлса-да, у ердаги солиқ юки 79 пенс эмас, балки 53 пенсни ташкил қилади. Айнан шу 26 пенслик фарқ якуний нархда ўз аксини топмоқда.

Ижтимоий ҳимоя ва давлат назорати

Жанубий ва Шарқий Европа мамлакатларида, жумладан Полша ва Болгарияда ёқилғи нархининг арзонлиги фақат солиқлар билан эмас, балки ҳукуматнинг ижтимоий сиёсати билан ҳам боғлиқ. РАК Фоундатион директори Стеве Гоодингнинг сўзларига кўра, аҳоли даромадлари нисбатан паст бўлган мамлакатларда давлат ёқилғи нархини сунъий равишда ушлаб туриш учун субсидиялар ажратади ёки давлат тасарруфидаги нефтни қайта ишлаш заводлари орқали нархларни назорат қилади.

Қизиқарли жиҳати шундаки, Британия ҳайдовчилари ўзларини энг кўп солиқ тўлаётган қатлам деб ҳисобласа-да, Европада вазият бундан ҳам оғирроқ бўлган ҳудудлар мавжуд. Масалан, Нидерландияда бир литр бензин нархи 193 пенсга етган бўлса, дизел 182 пенсдан сотилмоқда. Фискал тадқиқотлар институти (ИФС) иқтисодчиси Стюарт Адамнинг қайд этишича, Британия ҳозирда нархлар бўйича Европада ўрта поғоналарни эгаллаб турибди.

Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, ёқилғи нархининг шаклланиши фақатгина жаҳон бозоридаги нефт нархига эмас, балки ҳар бир мамлакатнинг ички иқтисодий стратегиясига боғлиқ. Ўзбекистон шароитида ҳам ёқилғи нархлари либераллашуви ва солиқ ставкаларининг ўзгариши халқаро тажрибага таянади, бироқ Британия мисоли шуни кўрсатадики, солиқ юки камаймагунча нархлар пасайиши қийин кечади.