АҚШ томонидан қўлга олинган Венесуэла раҳбари Николас Мадуро ва унинг рафиқаси Силия Флорес Нью-Йорк Жанубий округ федерал судидаги дастлабки мажлисда ўзларига қўйилган барча айбловларни қатъий рад этди. Уларга, хусусан, «наркотерроризм» бўйича айблов қўйилган бўлиб, кейинги суд мажлиси 17 март кунига белгиланди.
Шу пайтнинг ўзида Каракасда сиёсий саҳна кескин бурилди: вице-президент Делси Родригес вақтинча давлат раҳбари сифатида қасамёд қабул қилди. Бу қадам Мадуро қўлга олинганидан кейин мамлакатда “бошқарув бўшлиғи” пайдо бўлмаслиги учун амалга оширилгани таъкидланмоқда.
Суддаги биринчи манзара: кишан, конвой ва кескин баёнотлар
Маълумотларга кўра, Мадуро ва Флорес суд биносига вертолёт орқали олиб келинган, уларга АҚШ гиёҳванд моддаларга қарши кураш тизими ходимлари ҳамроҳлик қилган. Оммавий суратларда улар кишанланган, маҳбуслар учун хос оч рангли формада экани кўринади. Айблов хулосасида наркотерроризм мақсадида тил бириктириш, автоматик қурол ва портловчи қурилмалар билан боғлиқ бандлар ҳам тилга олинган.
Америка ОАВлари ёзишича, Мадуро судда таржимон орқали испан тилида гапирган ва ўзини “қонуний президент” деб атаган, ҳатто “ҳарбий асир” деган иборани ишлатгани ҳам қайд этилган. Унинг адвокати сифатида Барри Жоэл Поллак иштирок этаётгани, ишни эса 92 ёшли судья Элвин Ҳеллерстин кўриб бораётгани айтилмоқда.
Каракасда қасамёд ва «Vamos Nico» шиори
Венесуэлада эса Миллий ассамблеяда Делси Родригес вақтинча президент сифатида қасамёд қабул қилди. Маросимни парламент спикери, унинг акаси Хорхе Родригес олиб боргани хабар қилинди. Шу йиғинда Мадурони қўллаб-қувватловчи «Vamos Nico» («Олға, Нико!») шиорлари янграгани, ҳатто Ассамблея Мадуронинг рафиқаси Силия Флореснинг бўш ўрни кўрсатилганда ҳам уни олқишлаган.
Ассамблеядаги шовқин Мадуронинг ўғли – Венесуэла парламенти аъзоси Николас Мадуро Герранинг нутқи бошланганида тинчиди, у ота-онаси Венесуэлага «қайтиши» ҳақида гапирган.
У, шунингдек, Родригесни «сўзсиз қўллаб-қувватлаши»ни билдирган. «Менга ишонаверинг. Менинг оиламга ишонинг», – деган унга Николас Мадуро Герра.
Трамп сигнали ва Родригеснинг жавоби
Олдинроқ Доналд Трамп Делси Родригес АҚШ билан ҳамкорликдан бош тортса, “жуда оғир оқибатлар” бўлишини айтган.
«Агар у тўғри йўл тутмаса, катта тўлов қилишига тўғри келади, балки Мадуроникидан ҳам», – деганди Трамп.
Ўз навбатида, Делси Родригес АҚШ президентига мурожаат қилиб, Вашингтонни ҳамкорликка чақирган ва Венесуэла «тинчликка ва тинч-тотув яшашга содиқлигини тасдиқлаши»ни қайд этган.
«Президент Доналд Трамп, халқларимиз ва минтақамиз урушларга эмас, тинчлик ва мулоқотга лойиқ. Венесуэланинг тинч яшашга, ривожланишга, суверенитет ва келажакка ҳаққи бор», – деган у.
Трамп яна бир бор мамлакатнинг муваққат президенти Делси Родригес Оқ уй билан ҳамкорлик қилишини айтди. Агар ҳамкорлик тўхтатиладиган бўлса, АҚШ яна куч ишлатиши мумкинлигига ишора қилган. «Биз буни қилишга тайёрмиз. Аслида, биз шундай қилишни [Николас Мадуро ўғирлангач, Венесуэлага қўшин жўнатиш] мўлжаллаган эдик», – деган у.
БМТ майдони: баҳс, танқид ва хавотир
Венесуэладаги амалиёт БМТ Хавфсизлик Кенгашида ҳам фавқулодда муҳокамага сабаб бўлди: бир томон “ноқонуний қуролли ҳужум” дея баҳоласа, АҚШ томони буни “қонун устуворлиги” билан изоҳлагани айтилмоқда. Куба томони эса амалиёт пайтида 32 фуқароси ҳалок бўлганини тасдиқлаган. Куба кучлари Николас Мадуро хавфсизлигини таъминлашга жалб қилинганди.
«Ватандошларимиз ўз бурчларини шараф ва қаҳрамонлик билан бажардилар ва қаттиқ қаршилик кўрсатиб, ҳужум қилганларга қарши тўғридан тўғри жангда ёки бомбардимон натижасида ҳалок бўлдилар», – дейилади Куба ҳукумати баёнотида.
Дунё реакцияси ҳам бир хил эмас: айрим давлатлар бу ҳолатни халқаро ҳуқуқ учун хавфли прецедент дейишяпти, Венесуэланинг айрим иттифоқчилари эса Мадуро ва Флоресни озод қилишга чақирган.
Венесуэланинг БМТдаги доимий вакили Самуэл Монкада Венесуэла «юридик асосга эга бўлмаган ноқонуний қуролли ҳужум» нишонига айлангани ҳақида гапирди. У АҚШни «БМТ низомини қўпол равишда бузиш»да айблаган. Монкаданинг таъкидлашича, бу Венесуэланинг табиий ресурсларини қўлга киритиш ниятида бўлган Қўшма Штатларнинг «очкўзлиги» туфайли содир бўлган.
Қўшма Штатларнинг БМТдаги доимий вакили Майкл Уолтц АҚШ «қонун устуворлигини таъминлашга қаратилган жарроҳлик амалиёти» ўтказганини айтган. У Мадурони «ноқонуний президент» ва «қонун ташқари» деб атаган.
Даниянинг БМТдаги доимий вакили Кристина Маркус Лассен «чуқур хавотир» билдириб, «чегаралар дахлсизлиги муҳокама қилинмаслиги»ни қўшимча қилди. Бу Трамп АҚШга «миллий хавфсизлик манфаатлари учун Гренландия кераклиги»ни яна бир бор таъкидлаши ортидан содир бўлди.
Энди нимани кузатамиз?
Ҳозирги сценарийда энг муҳим нуқталар учта:
17 мартдаги навбатдаги суд мажлиси — ҳимоя томони қандай стратегия танлайди ва иш қайси йўналишга бурилади.
Каракасдаги вақтинча ҳукуматнинг легитимлик ва барқарорлик масаласи — ички сиёсий фронт қай тарзда шаклланади.
БМТ ва халқаро майдонда босим кучаядими-йўқми — бу кейинги ҳафталарда дипломатик “ҳаво”ни белгилаб беради.
Ҳар қалай, вазият тез совиб кетадиган жанр эмас — бу сериалнинг “кейинги серияси” айнан мартда, суд залидан бошланади.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
