Арманистон арзон рус газидан воз кечишга тайёрлигини эълон қилди — Ереваннинг кескин демарши

Жанубий Кавказ минтақасида геосиёсий ва энергетик бўлиниш ўз тарихидаги энг кескин ва ортга қайтмас нуқтага етди. Арманистон миллий манфаатлари ва давлат суверенитетини сақлаб қолиш йўлида Россиянинг арзон газидан воз кечишга тўлиқ тайёр эканини расман очиқлади. Арманистон Хавфсизлик кенгаши котиби (ва парламенти спикери) Ален Симонян Verelq нашрига берган баёнотида Ереваннинг бу борадаги қатъий позициясини эълон қилди.

Унинг таъкидлашича, ҳукумат Москвадан эҳтимолий чекловлар бўйича ҳали тўғридан-тўғри сигнал олмаган бўлса-да, воқеаларнинг ҳар қандай ривожига, жумладан, газ етказиб беришнинг муқобил йўлларини излашга шай турибди. Аввалроқ Россия расмийлари Арманистон Евроосиё иқтисодий иттифоқидан (ЕОИИ) чиқиб, Европа Иттифоқи (ЕИ) томон юзланса, 1000 кубометр учун берилаётган 177,5 долларлик имтиёзли нарх бекор қилинишини ва газ нархи 2–3 баробар ошиб, бозор нархига чиқишини очиқ эслатган эди.

Бундай босимга жавобан Симонян кескин жавоб қайтарди: «Газнинг нархи нафақат валютада, балки сиёсий товон билан ҳам ўлчанади. Бош вазиримиз таъкидлаганидек, биз энди ҳеч қачон битта қувурга, битта „игна“га, битта инжиқликка ва босим ўтказувчи биттагина „кнопка“га қараб қолмаймиз ва бунга йўл қўймаймиз!». Шу билан бирга, таҳлилчилар Дональд Трамп босими остида имзоланган тинчлик битимидан сўнг ҳам Ереван учун ҳеч қандай ижобий силжиш бўлмаганини — Боку конституцияни ўзгартиришни талаб қилаётгани, чегараларни делимитация қилиш тугалланмагани ва қочқинлар ҳамда асирлар масаласи очиқ қолаётганини эслатмоқда.

Хўш, Арманистон 2-3 баробар қиммат бозор нархларига қандай бардош беради, рус газига қандай муқобил транзитлар мавжуд ва бу демарш Ереван ҳамда Москва муносабатларини бутунлай узиб ташлайдими?

«Битта қувур интиҳоси, 177,5 долларлик таҳдид ва бозор нархи»: Ален Симонян баёнотининг 5 та асосий нуқтаси

Арманистон Хавфсизлик кенгашининг шов-шувли позициясидан энг муҳим факт ва хулосалар:

• «Суверенитет арзон газдан устун»: Ереван энергетик чегирмалар эвазига ташқи сиёсати ва мустақиллиги бўйича Москвага ён беришни қатъиян рад этди;

• «Битта кнопкага қарамлик тугади»: Арманистон раҳбарияти бир томонлама газ монополияси ва сиёсий шантаж ричагларидан бутунлай чиқиш ниятида;

• Нархнинг 2–3 баробар ошиш хавфи: ЕОИИдан чиқиш ва ЕИ интеграцияси туфайли Россия гази 1000 кубометри 177,5 доллардан бозор нархларигача қимматлашиши мумкин;

• Муқобил транзит йўллари: Ереван бошқа давлатлардан ёқилғи олиб келиш ва янги транзит коридорлари бўйича музокараларга тайёрлигини билдирди;

• Трамп битимидан кейинги босим: АҚШ воситачилигида тинчлик битими имзоланганига қарамай, Боку босими ва ҳудудий муаммолар ҳал этилмай қолмоқда.

Энергетик тўқнашув: Россиянинг босим ричаглари ва Арманистоннинг янги стратегияси таққоси

Жанубий Кавказдаги янги геосиёсий ва иқтисодий кучлар нисбати таҳлили:

Геосиёсий ва энергетик экспертиза: Арманистон рус газисиз яшай оладими?

Жанубий Кавказ бўйича экспертлар, халқаро энергетика таҳлилчилари ва иқтисодчиларнинг хулосалари:

• «Иқтисодий шок» хавфи: Арманистон ички бозори, саноати ва иссиқлик тизими йиллар давомида Россиядан келувчи 177,5 долларлик арзон газга мослашган; нархнинг 2–3 баробар ошиши (400–500 долларгача) инфляцияни кескин тезлаштириши ва аҳоли коммунал тўловларини оғирлаштириши мумкин; аммо ҳукумат буни миллий хавфсизлик учун тўланиши шарт бўлган «бадал» сифатида қабул қилмоқда;

• Эрон ва Озарбайжон омили: Ереван учун ягона яқин муқобил бу — Эрон гази ҳисобланади («газ эвазига электр» схемаси); шунингдек, агар Озарбайжон билан муносабатлар нормаллашса, Каспий гази транзити ҳам назарий жиҳатдан муҳокама қилиниши мумкин, аммо бугунги сиёсий кескинлик буни яқин орада имконсиз қилмоқда;

• ЕИ молиявий ёрдам пакети: Арманистоннинг ЕИ сари интилиши бежиз эмас; Брюссел ва Ғарб фондлари Ереванга энергетик қарамликдан чиқиш, яшил энергетикани ривожлантириш ва газ нархининг ошиши оқибатларини юмшатиш учун молиявий субсидиялар бериши мумкин;

• «Трамп битими»дан кейинги ҳафсалапирлик: Трамп босими остида имзоланган келишув Арманистонга кутилган хавфсизликни бермади; Баку Конституцияни ўзгартиришни талаб қилиб, босимни давом эттирмоқда; бу эса Пашинян ҳукуматини ҳарбий ва иқтисодий жиҳатдан бутунлай бошқа иттифоқчилар излашга мажбур қилмоқда.

Арманистон раҳбариятининг газ шантажига қарши билдирган бу қатъий позицияси Жанубий Кавказнинг Москва таъсир доирасидан жадал суръатларда чиқиб кетаётганини исботловчи тарихий бурилишдир.

Сизнингча, Арманистон Россиянинг арзон газидан воз кечиб, 2-3 баробар қимматроқ нархда мустақил энергетик йўлни танлашга тайёрми ёки бу Ереваннинг сиёсий савдолашув тактикасими? Бокунинг тўхтамаётган босими ва Трамп воситачилигидаги тинчлик битимининг натижасизлигига шахсан қандай баҳо берасиз? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва Жанубий Кавказдаги ушбу кескин геосиёсий тўқнашув таҳлилини барча ҳамкасбларингиз билан баҳам кўринг!