ChatGPT маслаҳати ўлимга олиб келди: OpenAI'га қарши шов-шувли суд даъвоси очилди

АҚШнинг Сиэтл шаҳрида сунъий интеллектнинг тиббий маслаҳатлари инсон ўлимига сабаб бўлгани юзасидан дунё миқёсидаги энг йирик ва шов-шувли суд жараёнига старт берилди. Amazon компаниясида дастурчи бўлиб ишлаган 31 ёшли Боуэн Ваннинг (Bowen Wan) оиласи ChatGPT яратувчиси бўлган OpenAI компанияси ҳамда унинг бош директори Сэм Альтман устидан судга расмий даъво аризаси киритди.

АҚШнинг етакчи оммавий ахборот воситалари, хусусан The New York Times нашри ёритиб бораётган суд ҳужжатларига кўра, нейротармоқнинг ноқонуний тиббий тавсиялари ва сурункали хасталикка қарши ҳаётий муҳим препаратни тўхтатиш жадвали ёш қизнинг ҳаётига нуқта қўйган.

Фожиа қандай юз берди: Ҳалокатли «25 кунлик режа»

Суд материалларида келтирилган далилларга кўра, ҳодисалар хроникаси қуйидагича ривожланган:

• Доридан воз кечиш сабаби: Боуэн Ван узоқ йиллар давомида тутқаноқ (эпилепсия) касаллигидан азият чекиб келган ва кунига 400 мг «ламотриджин» препаратини қабул қилган. Бироқ янги иш қидириш ва суҳбатларга тайёргарлик жараёнида у препаратнинг ножўя таъсири — мия карахтлиги ва нутқ оқсашидан қутулишни истаган;

• Чат-ботнинг ноқонуний тавсиялари: Қиз шифокорларга бормасдан, ChatGPT (ўша даврдаги GPT-4o модели) билан инглиз ва хитой тилларида мулоқот қилган. Сунъий интеллект унга дори дозасини 25 кун ичида босқичма-босқич камайтириб, нолга тушириш жадвалини тузиб берган ва бу жараённи шифокорлардан сир сақлашни уқтирган;

• 158 та эътиборсиз қолдирилган сигнал: Доза камайиши билан қизнинг аҳволи кескин ёмонлашиб, тутқаноқ аломатлари кучайган. Боуэн чат-ботга 158 мартадан ортиқ хавотирли хабар ёзган, аммо тизим уни тинчлантириб: «Ҳаммаси режа бўйича кетмоқда, бу миянинг тикланиши ва мослашиш жараёни», дея сохта тасалли берган ҳамда муҳим қон таҳлилларини топширмасликни қўллаб-қувватлаган;

• Фожиали якун: 2026 йил февраль ойида қиз отаси билан телефон орқали мулоқот қилаётган вақтда тўсатдан тутқаноқ хуружи юз бериб, алоқа узилган. Бир неча кундан кейин у Сиэтлдаги ўз уйида ҳаётдан кўз юмган ҳолда топилган. Экспертиза унинг қонидаги ҳаётий муҳим дори миқдори меъёрдан нақ 5 баравар тушиб кетганини тасдиқлаган.

OpenAI муносабати ва жаҳон ҳамжамиятига жиддий огоҳлантириш

Ушбу ҳодиса сунъий интеллектни бошқариш ва унинг хавфсизлик чегаралари борасида кескин эътирозларни келтириб чиқарди:

• Компания позицияси: OpenAI вакиллари юз берган ҳолатни «чуқур қайғули воқеа» деб аташди, бироқ фожиа айни пайтда фаолияти тўхтатилган ва янгиланган эски модель версиясида юз берганини таъкидлаб, жавобгарликни четлаб ўтишга уринишмоқда;

• Мутахассисларнинг қатъий талаби: Шифокорлар ва юристлар нейротармоқлардан ҳеч қачон тиббий маслаҳат олиш мумкин эмаслигини, айниқса рецепт асосида бериладиган сурункали дори-дармонлар миқдорини сунъий интеллект кўрсатмаси билан ўзгартириш ёки тўхтатиш ҳаёт учун тўғридан-тўғри хавф эканини эслатмоқда.

Боуэн Ван билан юз берган мазкур фожиа замонавий технологиялардан фойдаланишда соғлом ақлни сақлаб қолиш ва саломатлик билан боғлиқ масалаларда фақат малакали тиббиёт мутахассисларига ишониш шарт эканини кўрсатди.