Сунъий интеллект “пуфаги” ёрилдими? Nvidia, AMD ва Samsung юзлаб миллиард йўқотди

АҚШ фонд бозорида 5 ноябрь куни сўнгги ойлардаги энг кескин сотувлардан бири кузатилди. Nasdaq 5,52 фоизга қулаб, коррекция ҳудудига кирди, Dow Jones эса бир кунда 1 833 пункт йўқотди. Сунъий интеллект ва микрочип ишлаб чиқарувчи компаниялар акцияларига зарба айниқса оғир бўлди. Аммо бозорни ваҳимага солган асосий савол битта: СИ соҳасига тикилаётган улкан маблағлар кутилган даромадни бера оладими?

Нью-Йоркдаги биржа савдоларида юз берган кескин пасайиш жаҳон молия бозорларига ҳам таъсир кўрсатди. Инвесторлар технология гигантлари акцияларини оммавий равишда сота бошлади, чип ишлаб чиқарувчиларнинг қимматли қоғозлари эса икки хонали фоизларда арзонлашди.

Бу ҳолат АҚШдаги оралиқ сайловлардан кейин юзага келган сиёсий ноаниқлик, сунъий интеллект инфратузилмасига нисбатан янги хавотирлар ва технология компанияларининг улкан харажатлари билан боғлиқ бўлди.

Reuters ва Associated Press маълумотларига кўра, 5 ноябрь куни АҚШнинг асосий фонд индекслари кескин пасайган. Бу Nasdaq учун 19 ой ичидаги энг ёмон савдо кунларидан бири бўлди.

Бир кунда Уолл-стритдан қанча маблағ йўқолди?

5 ноябрь куни савдо якунларига кўра, АҚШнинг асосий фонд индекслари қуйидагича натижа қайд этди:

• Nasdaq Composite — 5,52 фоизга пасайиб, 24 315 пунктни ташкил этди;

• Dow Jones Industrial Average — 1 833,06 пунктга ёки 3,44 фоизга тушиб, 51 523,06 пунктда ёпилди;

• S&P 500 — 4,36 фоизга пасайиб, 7 353,73 пунктга етди;

• Russell 2000 — 4,45 фоизга арзонлашди.

Айниқса Nasdaq индексидаги вазият инвесторлар эътиборини тортди. У октябрь ойида қайд этилган рекорд даражасидан 10 фоиздан кўпроқ пастга тушди. Бу эса фонд бозорида «коррекция» деб аталадиган ҳолат юзага келганини англатади.

Йирик компанияларнинг бозор қиймати ҳам улкан миқдорда қисқарди. S&P 500 таркибидаги компаниялар капитализацияси қарийб 3 триллион долларга камайди. Nasdaq-100 индексидаги йўқотиш эса тахминан 2,3 триллион долларга баҳоланди.

Бозордаги энг йирик технология компанияларини бирлаштирувчи «Ажойиб еттилик» ҳам қаттиқ зарба олди. Уларнинг умумий бозор қиймати қарийб 1 триллион доллардан кўпроққа қисқарди.

Nvidia’нинг ўзи 374 миллиард доллар йўқотди

Бу сафарги сотувларнинг асосий нишонлари сунъий интеллект технологиялари учун зарур бўлган микрочиплар ва маълумотлар марказлари инфратузилмасини ишлаб чиқарувчи компаниялар бўлди.

Энг катта йўқотишлардан бири Nvidia ҳиссасига тўғри келди. Сунъий интеллект инқилобининг асосий бенефициарларидан бири ҳисобланган компания акциялари бир кунда 9,26 фоизга арзонлашди. Натижада унинг бозор қиймати тахминан 374 миллиард долларга камайди.

Бошқа чип ишлаб чиқарувчилар ҳам кескин пасайишдан қочиб қутула олмади:

• Micron акциялари — 17,46 фоизга;

• AMD акциялари — 17,26 фоизга;

• Broadcom акциялари — 10,43 фоизга;

• SanDisk акциялари — 22,26 фоизга арзонлашди.

Яримўтказгичлар саноатини кузатиб борувчи Philadelphia Semiconductor Index (SOX) ҳам 12 фоиздан кўпроққа пасайди.

Бу рақамлар инвесторлар фақат битта ёки иккита компаниядан эмас, балки бутун СИ инфратузилмаси билан боғлиқ тармоқдан маблағларини олиб чиқишга шошилганини кўрсатади.

Инвесторларни нима қўрқитди: СИ пуфаги ёрилаяптими?

Бозордаги кескин ўзгаришларнинг муҳим сабабларидан бири АҚШда 3 ноябрь куни ўтказилган оралиқ сайловлар натижалари бўлди.

Демократик партиянинг Конгрессдаги ҳар икки палата устидан назоратни қўлга киритиши инвесторларда сунъий интеллект соҳасига нисбатан тартибга солиш чоралари кучайиши мумкинлиги ҳақида хавотир уйғотди.

Айниқса маълумотлар марказлари — дата-центрлар қурилишига нисбатан эҳтимолий чекловлар бозор иштирокчиларини жиддий ўйлантирди.

Сабаби бундай марказлар сунъий интеллект тизимларининг ишлаши учун зарур бўлган улкан ҳисоблаш қувватини таъминлайди. Улар эса жуда кўп электр энергияси, совитиш тизимлари, серверлар ва микрочипларни талаб қилади.

Агар янги дата-центрлар қурилиши секинлашса ёки уларга рухсат олиш қийинлашса, бу бутун технологик занжирга таъсир қилиши мумкин. Nvidia каби чип ишлаб чиқарувчилардан тортиб, электр энергияси ва сервер ускуналари етказиб берувчиларгача бўлган компаниялар бундан зарар кўриши эҳтимоли бор.

Бундан ташқари, инвесторларнинг СИ соҳасига оид кутилмалари ҳам қайта баҳолана бошлади.

Сўнгги йилларда технология компаниялари сунъий интеллект инфратузилмасига юзлаб миллиард доллар сарфлаш режаларини эълон қилди. Бироқ бу сармоялар қанчалик тез ва қай даражада даромад келтириши ҳали ҳам бозордаги асосий саволлардан бири бўлиб қолмоқда.

Айрим экспертлар акциялар қиймати компанияларнинг реал молиявий натижаларидан анча олдинлаб кетган бўлиши мумкинлигини таъкидламоқда. Шу сабабли СИ билан боғлиқ компаниялар акцияларидаги пасайишни технология соҳасидаги ҳаддан ташқари юқори кутилмаларнинг қайта кўриб чиқилиши сифатида баҳолаш мумкин.

Ваҳима Осиё бозорларига ҳам тарқалди

АҚШдаги кескин сотувлар Осиёдаги технологик компаниялар акцияларига ҳам босим ўтказди.

Айниқса, чип ишлаб чиқариш ва юқори технологияли маҳсулотлар экспортига боғлиқ бозорларда йўқотишлар кузатилди.

6 ноябрь куниги савдоларда Жанубий Кореянинг Kospi индекси қарийб 6 фоизга, Тайваннинг TAIEX индекси эса 4,6 фоизга пасайди. Япониянинг Nikkei 225 индекси ҳам тахминан 6 фоиз йўқотди.

Жанубий Кореяда Samsung Electronics ва SK Hynix акцияларининг арзонлашиши бозорга босим ўтказди. Тайванда эса дунёдаги энг йирик шартнома асосида микрочип ишлаб чиқарувчилардан бири бўлган TSMC билан боғлиқ хавотирлар кучайди.

Бу ҳолат сунъий интеллект бозоридаги ўзгаришлар фақат АҚШ технология гигантларига эмас, балки бутун дунё бўйлаб чип ишлаб чиқариш занжирига таъсир кўрсатишини яна бир бор намоён қилди.

Инвесторлар хавфсизликни қидирмоқда, аммо бозордаги вазият ҳали барқарор эмас

Фонд бозоридаги кескин сотувлар даврида инвесторлар одатда акциялардан чиқиб, нисбатан хавфсиз ҳисобланган активларга эътибор қаратади.

Бу сафар ҳам АҚШ давлат облигацияларига талаб кучайгани кузатилди. Шу билан бирга, хомашё бозорларида ҳам ўзгаришлар юз берди. 5 ноябрь куни Brent нефти нархи тахминан 4,6 фоизга, WTI нефти эса 3,35 фоизга кўтарилди.

Бозордаги кескин тебранишлар хавф индекси VIXда ҳам акс этди. Айрим савдо маълумотларида индекснинг бир кунда қарийб 70 фоизга ошгани қайд этилди. Бу инвесторлар орасидаги хавотир ва ноаниқлик қанчалик кучайганини кўрсатади.

Бироқ 6 ноябрь куни АҚШ бозорида қисман тикланиш кузатилди: Nasdaq 1,1 фоизга, S&P 500 эса 0,3 фоизга ўсди. Dow Jones эса 0,5 фоизга пасайишда давом этди. Демак, бир кунлик тикланишга қарамай, ҳафталик натижалар асосий индекслар учун салбий бўлиб қолди.

Бу оддий коррекциями ёки каттароқ инқирознинг бошланишими?

Ҳозирча АҚШ фонд бозоридаги ушбу пасайишни янги молиявий инқирознинг бошланиши деб баҳолашга етарли асос йўқ. Бироқ воқеа инвесторлар учун жиддий огоҳлантириш бўлди.

Сунъий интеллект соҳасига киритилаётган улкан сармоялар, дата-центрлар қурилиши, электр энергиясига бўлган талаб ва технология компанияларининг келгуси даромадлари энди янада синчковлик билан баҳоланиши мумкин.

Энг муҳими, бозордаги воқеалар бир ҳақиқатни кўрсатди: ҳатто дунёнинг энг йирик ва нуфузли технология компаниялари ҳам сиёсий қарорлар, иқтисодий кутилмалар ва инвесторлар кайфияти олдида ҳимоясиз қолиши мумкин.

Сунъий интеллект келажакнинг энг муҳим технологияларидан бири бўлиб қолиши эҳтимол. Аммо бу соҳадаги ҳар бир компаниянинг акцияси доимо қимматлашаверади, дегани эмас. Энди инвесторлар учун асосий мезон фақат технологиянинг истиқболи эмас, балки сарфланаётган миллиардлар қачон ва қандай қилиб ҳақиқий даромадга айланишидир.