Исломий молияда янги босқич: Марказий банк янги кенгаш тузди

Фото: Марказий банк

Ўзбекистонда исломий молия тизимини тартибга солиш бўйича муҳим қадам ташланди. Марказий банк ҳузурида Исломий молия кенгаши ташкил этилди ва у банклар, микромолия ташкилотлари ҳамда соҳадаги бошқа иштирокчилар фаолиятини мувофиқлаштириш билан шуғулланади.

Янги кенгаш нима учун керак?

Исломий молия оддий банк хизматларидан фарқ қилади. Унда шартномалар, маблағ жалб қилиш, молиялаштириш ва таваккалчиликни тақсимлаш масалалари алоҳида қоидалар асосида юритилади.

Шу сабабли соҳани фақат умумий банк қоидалари билан эмас, махсус стандартлар ва тушунтиришлар орқали тартибга солиш талаб этилади.

Янги ташкил этилган кенгаш айнан шу вазифани бажаради: исломий банк хизматларини кўрсатувчи банклар, микромолия ташкилотлари, Омонатларни кафолатлаш агентлиги ва Марказий банк назорати остидаги бошқа ташкилотларнинг исломий молия фаолиятини мувофиқлаштиради.

Кенгаш таркибида кимлар бор?

Кенгаш 5 нафар аъзодан иборат. Унинг таркибига ислом ҳуқуқи бўйича мутахассислар ва техник эксперт киритилган.

Марказий банк тизимида бундай тузилманинг пайдо бўлиши исломий молия хизматлари бозорини институционал жиҳатдан тартибга солишда муҳим қадам ҳисобланади.

У қандай вазифаларни бажаради?

Қонунчиликда Марказий банкнинг Исломий молия кенгаши исломий молия стандартларини ишлаб чиқиши, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини тайёрлашда Марказий банкка кўмаклашиши, баҳсли масалалар бўйича тушунтириш ва хулосалар бериши белгиланган.

Амалда бу кенгаш қуйидаги йўналишларда ишлайди:

• исломий молия стандартлари лойиҳаларини ишлаб чиқади;
• халқаро стандартлар ва маҳаллий шароитни уйғунлаштиради;
• Марказий банкка тартибга солиш ва назорат бўйича тавсиялар беради;
• банклар ва микромолия ташкилотларига услубий кўмак кўрсатади;
• баҳсли масалалар юзасидан тушунтиришлар тайёрлайди;
• норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этади.

Оддий қилиб айтганда, кенгаш исломий молия бозори учун “йўл харитаси” ва назорат мезонларини шакллантиришда иштирок этади.

Бу банклар учун нима англатади?

Исломий молия хизматларини йўлга қўймоқчи бўлган банклар учун энди ягона ёндашув ва стандартлар муҳим аҳамият касб этади.

Масалан, банк исломий молия маҳсулотини таклиф қилмоқчи бўлса, унинг шартномаси, ҳисоб-китоби, таваккалчилик модели ва ички назорат тизими белгиланган стандартларга мос бўлиши керак.

Бу эса мижозлар учун ҳам муҳим. Чунки бозорда “исломий молия” номи билан турлича ва тушунарсиз маҳсулотлар пайдо бўлишининг олди олинади.

Микромолия ташкилотлари ҳам эътибор марказида

Марказий банк аввалроқ микромолия ташкилотлари томонидан исломий молиялаштириш хизматларини кўрсатиш тартибини ҳам белгилаган эди. Унда микромолия ташкилотлари исломий молия хизматлари билан боғлиқ фаолият бўйича алоҳида ҳисоб юритиши лозимлиги қайд этилган.

Бу талаб жуда муҳим. Чунки анъанавий молия хизматлари ва исломий молия операциялари бир ташкилот ичида аралашиб кетмаслиги керак.

Янги кенгаш эса айнан шу жараёнларда банклар ва микромолия ташкилотларига тавсиялар бериш, услубий йўналиш кўрсатиш ва мувофиқликни таъминлашга хизмат қилади.

Халқаро стандартлар билан боғланиш

Кенгаш ААОИФИ йиғилишларида Марказий банк номидан иштирок этиши ҳам кўзда тутилган. ААОИФИ — исломий молия институтлари учун бухгалтерия ҳисоби, аудит ва стандартлар йўналишида муҳим халқаро ташкилотлардан бири ҳисобланади.

Бу Ўзбекистондаги исломий молия қоидалари фақат ички ёндашув билан эмас, халқаро тажриба ва стандартлар билан уйғун шакллантирилишини англатади.

Бозор учун бу жиддий сигнал: исломий молия йўналиши тажриба тариқасида эмас, тизимли тарзда ривожлантирилмоқда.

Мижозлар учун қандай ўзгариш бўлиши мумкин?

Аҳоли ва тадбиркорлар учун бу қарор келажакда янги молиявий маҳсулотлар пайдо бўлишига йўл очиши мумкин.

Исломий молия хизматлари тўғри йўлга қўйилса, мижозлар анъанавий кредит маҳсулотларига муқобил вариантларга эга бўлади.

Бу, айниқса, фоизли кредитлардан фойдаланишни истамайдиган аҳоли қатлами ва тадбиркорлар учун қизиқарли бўлиши мумкин.

Энг муҳим савол — ишонч

Исломий молияда энг асосий омиллардан бири ишонч ҳисобланади. Мижоз банк ёки микромолия ташкилоти таклиф қилаётган маҳсулот ҳақиқатан ҳам белгиланган стандартларга мос эканига ишониши керак.

Кенгашнинг ташкил этилиши ана шу ишончни институционал даражада мустаҳкамлашга қаратилган.

Бу ерда масала фақат янги маҳсулотлар ҳақида эмас. Гап молия бозорида шаффофлик, тушунарли қоидалар ва масъулиятли назорат муҳитини яратиш ҳақида кетмоқда.

Ўзбекистон молия бозорида янги саҳифа

Марказий банк ҳузурида Исломий молия кенгашининг ташкил этилиши Ўзбекистонда исломий молия инфратузилмаси шаклланаётганини кўрсатади.

Энди асосий вазифа — стандартларни қоғозда қолдирмасдан, амалиётда ҳам тўғри ишлатиш. Банклар, микромолия ташкилотлари ва мижозлар учун аниқ, тушунарли ва ишончли механизмлар яратилса, бу йўналиш молия бозорида муҳим ўрин эгаллаши мумкин.

Сизнингча, Ўзбекистонда исломий молия хизматларига талаб қанчалик юқори бўлади?