Муомалада қанча нақд пул бор? Ўзбекистон молия тизимидаги янги рекордлар

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки мамлакат молиявий тизимидаги пул массаси бўйича янгиланган ҳисоботини эълон қилди. Унга кўра, июль ойида кенг маънодаги пул массаси 9,4 трлн сўмга ортиб, 2026 йилнинг 1 август ҳолатига кўра жами 434,5 триллион сўмни ташкил этди.

Хусусан, миллий валютадаги пул массаси 7,3 трлн сўмга кўпайиб, 361,2 трлн сўмга етган бўлса, чет эл валютасидаги депозитлар қолдиғи 2 трлн сўмга, тор маънодаги пул массаси эса 1,4 трлн сўмга ошди.

Пул массаси тушунчалари: Тор ва кенг кўрсаткичлар нимани англатади?

Марказий банк инфляция, иқтисодий ўсиш ва молиявий барқарорликни баҳолашда ушбу икки асосий кўрсаткичдан фойдаланади:

• Тор маънодаги пул массаси (М1): Иқтисодиётда энг тез ва осон сарфлаш мумкин бўлган «ҳаракатчан» маблағлар. Бунга аҳоли ва корхоналарнинг қўлидаги нақд пуллари ҳамда банклардаги талаб қилиб олингунча депозитлар киради. Улар кундалик харидлар, хизматлар ва тезкор ҳисоб-китобларда бевосита қатнашади;

• Кенг маънодаги пул массаси (М2): Барча нақд ва нақдсиз маблағларни, шу жумладан миллий ва хорижий валютадаги муддатли ҳамда жамғарма депозитларини тўлиқ қамраб олади. Улар иқтисодиётнинг умумий харид қобилияти, инвестицион салоҳияти ва аҳолининг жамғарма захираларини кўрсатади.

Нақд пуллар 76,3 трлн сўмлик рекордга чиқди, аммо улуши қисқармоқда

Ички бозордаги нақд пул айланмаси ва нақдсиз ҳисоб-китоблар динамикаси бўйича муҳим фактлар:

• Рекорд нақд маблағ: Июль ойида муомалага чиқарилган нақд пул қолдиғи 1 трлн 25 млрд сўмга кўпайиб, 1 август ҳолатига 76,3 триллион сўмлик рекорд маррага етди. Йил бошидан буён бу кўрсаткич 7,8 трлн сўмга ошган;

• Депозитларнинг кескин ўсиши: Миллий валютадаги бошқа депозитлар йил давомида 35,1 трлн сўмга, фақат июль ойининг ўзида эса 5,9 трлн сўмга ўсди;

• Нақд пулнинг умумий улуши пасаймоқда: Муомаладаги нақд пул ҳажми мутлақ миқдорда ошаётган бўлса-да, умумий пул массасидаги улуши изчил камаймоқда:

  • 2013 йилда — 23,6%;

  • 2025 йилда — 18,9%;

  • 2026 йил август ҳолатига — 17,5%.

• Рақамли молия устунлиги: Сўнгги бир йилда нақд пулнинг ўсиш суръати (27,5%) умумий пул массаси ўсишидан (37,6%) сезиларли даражада ортда қолмоқда. Бу эса иқтисодиётда банк карталари, онлайн тўловлар ва депозитлар тезроқ ривожланаётганини тасдиқлайди.