Тадбиркорлар учун 3 йиллик эркинлик: Кичик бизнесни текширишга мораторий эълон қилинди

Ўзбекистонда кичик бизнесни назорат қилувчи идораларнинг асоссиз аралашувларидан ҳимоя қилиш ҳамда мамлакатда қулай ишбилармонлик муҳитини мустаҳкамлаш йўлида муҳим тарихий қадам қўйилди. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев томонидан «Президентнинг тадбиркорлар билан VI очиқ мулоқотида белгиланган вазифаларни амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги махсус фармон (ПФ-175, 27.08.2026) имзоланди.

Ҳужжатга кўра, мамлакатдаги кичик тадбиркорлик субъектлари фаолиятини ҳар қандай текширишга 3 йиллик тўлиқ мораторий жорий этилди.

Қонундан ташқари текширувлар ва қатъий жавобгарлик

Янги тартибга биноан, уч йил давомида кичик бизнес вакиллари фаолиятини тизимсиз ёки режали текширишлар билан безовта қилиш бутунлай тақиқланади:

• Ноқонуний деб топилади: Мораторий даврида ўтказилган ҳар қандай текширув автоматик равишда ноқонуний деб ҳисобланади;

• Жазо муқаррарлиги: Тадбиркорлар ҳузурига асоссиз текширув билан борган мансабдор шахсларга нисбатан қонунчиликда белгиланган қатъий жавобгарлик чоралари кўрилади.

Қайси ҳолатларда текширишга рухсат берилади? (6 та муҳим истисно)

Жамоат хавфсизлиги, инсон ҳуқуқлари ва бюджет мажбуриятларини кафолатлаш мақсадида фармонда фақатгина 6 та аниқ вазият истисно тариқасида белгилаб қўйилди:

1. Жиноят иши доирасида: Қонунчиликка асосан қўзғатилган жиноят ишларини тергов қилиш жараёнидаги текширувлар;

2. Инсон саломатлиги ва ҳаёти: Фуқароларнинг соғлиғига бевосита таҳдид солувчи ёки зарар етказиши мумкин бўлган ҳолатлар бўйича;

3. Меҳнат қонунчилиги: Ходимларнинг меҳнат ҳуқуқлари, хавфсизлиги ва шароитларига риоя этилишини назорат қилиш;

4. Фуқаролар мурожаатлари: Аҳоли ва истеъмолчилардан келиб тушган аниқ шикоят ва аризалар асосида;

5. ҚҚС масаласи: Қўшилган қиймат солиғини (ҚҚС) давлат бюджетидан қайтариш ёки қоплаш жараёни билан боғлиқ текширувлар;

6. Корхонанинг тугатилиши: Тадбиркорлик субъекти ихтиёрий ёки қонунда белгиланган тартибда ўз фаолиятини тўхтатиб, ликвидация қилинаётган пайтда.

Ушбу 6 та йўналишдан ташқари бошқа ҳар қандай баҳона билан кичик корхоналарга бориш қонунбузарлик деб баҳоланади.

Бизнес-омбудсман сўнгги 3 йиллик архивни текширади: «Самарали назорат» тадбири

Фармонда тадбиркорларнинг аввал бузилган ҳуқуқларини тиклаш бўйича ҳам аниқ механизм белгилаб берилди. Бизнес-омбудсман институти республика бўйлаб «Самарали назорат» махсус тадбирини амалга оширади:

• Жойларга чиқиб ўрганиш: Мутасаддилар охирги 3 йил мобайнида кичик бизнесда ўтказилган барча текшириш материалларини бевосита ҳудудларга бориб, қайта тафтиш қилади;

• Ҳуқуқларни тиклаш: Агар ўтган даврда тадбиркорга нисбатан ноқонуний, асоссиз текширув ёки ортиқча жарималар қўллангани фош этилса, уларнинг бузилган ҳуқуқлари тикланади ва айбдор назоратчиларга жазо чоралари белгиланади.

Мазкур фармон кичик корхоналарга маъмурий босимларсиз эркин фаолият юритиш, янги иш ўринларини яратиш ва сармояларни кўпайтириш учун улкан кафолат яратади.

Сизнингча, кичик бизнес учун 3 йиллик мораторий эълон қилиниши мамлакатда иқтисодий ўсиш ва соядаги капитални қисқартиришга қандай туртки беради? Тадбиркорликни янада қўллаб-қувватлаш учун яна қайси йўналишларда енгилликлар керак? Ўз фикр ва таклифларингизни изоҳларда қолдиринг!