Қозоғистон ва Туркманистон транзит йўллари учун кураш бошлади: Ўзбекистонга бунинг таъсири қандай?
ҚисқачаAI ёрдамида тайёрланганКўрсатиш
- Қозоғистон ва Туркманистон ўртасида Каспий денгизи орқали транзит йўллари учун геоиқтисодий рақобат кучаймоқда, бу Ўзбекистон учун катта стратегик манфаатлар келтириши мумкин.
- Туркманистон Хитойдан Озарбойжонгача бўлган Ўрта коридорнинг жанубий тармоғи бўйлаб юкларни жўнатишни йўлга қўйиб, Қозоғистоннинг «Қуриқ» — «Махачқалъа» тармоғига тезроқ муқобил таклиф этмоқда.
Марказий Осиё минтақасида глобал савдо оқимлари ва транзит даромадлари учун икки асосий денгизбўйи давлати — Қозоғистон ва Туркманистон ўртасида муросасиз геоиқтисодий рақобат авж олди. Телеграмдаги «Компромат Центральная Азия» таҳлилий канали тарқатган маълумотларга кўра, Ашхобод Каспий денгизидаги денгиз трафигини Астанадан тортиб олиш бўйича фаол ҳаракатларни бошлаган. Бу режалар илк бор июль ойида Туркманистон президенти Сердар Бердимуҳамедовнинг Бокуга ташрифи чоғида сезилган бўлса, эндиликда Хитой Озарбойжонгача Ўзбекистон ва Туркманистон орқали ўтувчи Ўрта коридорнинг (ТМТМ) жанубий тармоғи бўйлаб тажриба юкларини жўнатишни йўлга қўйди.
Мазкур йўналиш Қозоғистоннинг «Қуриқ» — «Махачқалъа» тармоғига жиддий муқобил бўлиб, юкларни етказиб бериш вақтини нақ 1 кунга қисқартирмоқда. Бундан ташқари, Туркманистон ТИВ масъули Ровшен Аннабердиев БМТ шафелигида халқаро логистика марказини очиш орқали бутун Транскаспий йўлаги устидан назоратни кучайтириш ташаббусини илгари сурмоқда. Ўз навбатида, Қозоғистон президенти Қасим-Жомарт Тоқаев Сеул билан музокараларда Туркманбоши портини четлаб ўтувчи Ляньюньган ва TRIPP коридорларини таклиф қилиб, рақобатчисига қақшатқич жавоб берди.
Хўш, Каспийдаги бу транзит урушида ким ғолиб чиқади, АҚШ ва Европанинг Global Gateway стратегияси кимнинг тарафини олади ва Ўзбекистон жанубий тармоқдан қандай улкан стратегик манфаат кўради?
«Хитойдан янги маршрут, БМТ дастаги ва Тоқаевнинг Сеулдаги демарши»: Рақобат тафсилоти
Минтақадаги логистик курашнинг энг муҳим нуқталари ва фактлари:
1 кун тежайдиган жанубий тармоқ: Хитой Ўзбекистон ва Туркманистон орқали Озарбойжонга чиқувчи йўналишни синовдан ўтказмоқда; у Қозоғистон порти орқали ўтувчи йўлдан тезроқ эканини исботлади;
БМТ байроғи остидаги марказ: Ашхобод Транскаспий йўлагини БМТ шафелигидаги логистика маркази бошқарувига бериш орқали Европа ва Осиё ўртасидаги асосий операторга айланишни режалаштирмоқда;
Ашхободнинг иттифоқчилари: Туркманистоннинг БМТдаги ушбу ташаббусларини Россия, Озарбойжон, Туркия, Хитой, Марказий Осиё давлатлари ҳамда Жанубий Корея қўллаб-қувватлаб келмоқда;
Тоқаевнинг муқобил зарбаси: Қозоғистон президенти кореялик ҳамкорларга Туркманбоши портини айланиб ўтувчи Хитойдаги Ляньюньган базаси ва Кавказ орқали ўтувчи TRIPP коридорини таклиф қилди;
Денгиз портлари тўқнашуви: Жанубий Кореянинг йирик Пусан порти билан ҳамкорлик масаласида Қозоғистон Каспийдаги ўз портларини, Туркманистон эса Туркманбоши денгиз порти қувватларини фаол илгари сурмоқда.
Каспий транзит йўлаклари: Қозоғистон ва Туркманистон позициялари таққоси
Икки давлатнинг логистик имкониятлари ва таклифлари таҳлили:
Мезонлар ва параметрлар | Қозоғистон йўналиши (Шимолий коридор) | Туркманистон йўналиши (Жанубий коридор) |
Асосий географик тармоқ | Ляньюньган — Қозоғистон (Оқтов/Қуриқ) — Кавказ | Хитой — Ўзбекистон — Туркманистон — Озарбойжон |
Етказиб бериш тезлиги | Анъанавий базавий муддат | Етказиб бериш вақти 1 кунга қисқароқ |
Портлар инфратузилмаси | Қуриқ ва Оқтов портлари | |
Халқаро сиёсий дастак | ЕИ (Global Gateway), АҚШ, Жанубий Корея портлари | БМТ механизмлари, Туркия, Озарбойжон, Россия, Хитой |
Бошқарув амбицияси | Миллий темир йўл ва мустақил порт назорати | БМТ шафелигида халқаро марказ тузиш режаси |
Ўзбекистон учун фойдаси | Тўғридан-тўғри шимолий транзит чиқиши | Ўзбекистон ҳудуди орқали транзит даромадларининг кескин ортиши |
Геоиқтисодий экспертиза: Каспий транзити Ўзбекистонга нима беради?
Халқаро транспорт таҳлилчилари ва логистика экспертларининг хулосалари:
Тошкент учун жанубий тармоқнинг аҳамияти: Хитой юкларининг Ўзбекистон ва Туркманистон орқали Озарбойжонга ўтиши юртимиз темир йўллари орқали транзит оқимини оширади ва йилига миллионлаб доллар соф фойда келтиради;
Қозоғистон монополиясига чек қўйилиши: Йиллар давомида Марказий Осиёдаги юк ташишда мутлақ етакчи бўлиб келган Қозоғистон эндиликда юк берувчиларни ушлаб қолиш учун тарифларни пасайтиришга мажбур бўлади;
БМТ назоратининг эҳтимоли ва тўсиқлари: Ашхободнинг БМТни аралаштириш режаси Европа Иттифоқи ва АҚШ учун ортиқча бюрократия яратиши мумкин, шу боис ғарб сармоядорлари очиқ бозор қоидаларини маъқул кўриши эҳтимоли юқори;
Марказий Осиё логистика марказига айланмоқда: Икки давлат ўртасидаги соғлом рақобат минтақа инфратузилмасининг модернизация қилинишига ва Хитой — Европа савдосида муқобил йўллар кўпайишига олиб келади.
Қозоғистон ва Туркманистон ўртасида Каспий транзити учун бошланган бу кураш Марказий Осиё давлатларини жаҳон логистика харитасидаги энг муҳим тугунга айлантирмоқда.
Сизнингча, Хитой юклари учун Ўзбекистон ва Туркманистон орқали ўтувчи 1 кунга тезроқ жанубий йўл қулайроқми ёки Қозоғистоннинг йўлга қўйилган портлари? Ушбу рақобатда Ўзбекистон транзит ташаббусини қандай кучайтириши керак? Шахсий таҳлил ва фикрларингизни изоҳларда қолдиринг ҳамда минтақавий логистикага оид энг қайноқ геоиқтисодий янгиликни барча ҳамкасбларингиз ва иқтисодчиларга улашинг!
Изоҳлар 0
…