Августдан «бола пули» кимларга тўхтайди? Янги шарт очиқланди
2026 йил февраль ойида болалар нафақаси ёки моддий ёрдам тайинланган айрим оилалар учун олти ойлик муҳлат якунланмоқда. Августдан тўловларнинг давом эттирилиши оиладаги меҳнатга лаёқатли аъзоларнинг расмий бандлигига боғлиқ бўлади.
Бироқ бу ўзгариш барча нафақа олувчи оилаларга бирдек татбиқ этилмайди. Тўловлар автоматик равишда оммавий тўхтатилмайди — ҳар бир оиланинг Ижтимоий реестрдаги тоифаси ва бандлик ҳолати алоҳида текширилади.
Нега айнан август муҳим ойга айланмоқда?
Президентнинг 2025 йил 26 декабрдаги ПФ-258-сонли фармонига асосан, 2026 йил 1 февралдан Ўзбекистонда ягона Ижтимоий реестр ишга туширилди.
Унда оилалар ижтимоий-иқтисодий ҳолатига қараб уч тоифага ажратилади:
«давлат таъминотидаги оила»;
«камбағал оила»;
«камбағаллик чегарасидаги оила».
Янги тартибга мувофиқ, «камбағал оила» тоифасидагиларга болалар нафақаси ёки моддий ёрдам дастлаб олти ойга, меҳнатга лаёқатли аъзоларни расмий банд қилиш шарти билан тайинланади.
Февраль ойида тўлов олишни бошлаган оилалар учун олти ойлик давр февраль–июль ойларини қамраб олади. Демак, августдан уларнинг бандлик шартини бажарган-бажармагани ҳал қилувчи аҳамият касб этади.
Агар оиладаги меҳнатга лаёқатли аъзолар расман банд қилинган бўлса, тўлов қўшимча аризасиз давом эттирилади.
Қайси оилаларнинг нафақаси тўхтатилиши мумкин?
Асосий хавф Ижтимоий реестрда «камбағал оила» сифатида қайд этилган, аммо меҳнатга лаёқатли аъзоларининг расмий бандлиги таъминланмаган оилаларга тааллуқли.
Тўлов қуйидаги ҳолатларда давом эттирилмаслиги мумкин:
меҳнатга лаёқатли аъзо олти ой давомида расмий ишга жойлашмаган бўлса;
расмий тадбиркорлик ёки ўзини ўзи банд қилиш фаолиятини йўлга қўймаган бўлса;
бандлик органи таклиф қилган мақбул ишни икки ёки ундан ортиқ марта сабабсиз рад этган бўлса;
электрон тизимларда унинг расмий бандлиги тасдиқланмаса.
Ишга жойлашиш талаби бажарилмагани аниқланса, болалар нафақаси ёки моддий ёрдам кейинги ойдан тўхтатилади. Ижтимоий ёрдам бўйича расмий ахборотда ҳам олти ойлик муддат ўтиши ва ишга жойлашиш шарти бажарилмаслиги рад этиш асосларидан бири сифатида кўрсатилган.
Тўловни сақлаб қолиш учун нима қилиш керак?
Меҳнатга лаёқатли оила аъзоси ўзининг расмий бандлигини таъминлаши лозим. Бунинг бир нечта қонуний йўли бор:
меҳнат шартномаси асосида расмий ишга кириш;
якка тартибдаги тадбиркор сифатида рўйхатдан ўтиш;
белгиланган солиқларни ўз вақтида тўлаш;
ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида расмийлашиш;
зарур ижтимоий солиқни тўлаш;
бандлик органида иш қидирувчи сифатида рўйхатдан ўтиш.
Фақат оғзаки равишда «ишлаяпман» дейиш етарли бўлмайди. Маълумотлар меҳнат, солиқ ва ижтимоий ҳимоя ахборот тизимлари орқали электрон тарзда текширилади.
Расмий бандлик таъминланган бўлса, «камбағал оила» тоифасидаги оилага болалар нафақаси ёки моддий ёрдам қўшимча мурожаатсиз узлуксиз тўлаб борилиши белгиланган.
Барча ишсиз фуқаролар нафақадан маҳрум бўладими?
Йўқ. Меҳнатга лаёқатли кўринган ҳар бир шахсга ишлаш талаби бир хил қўлланмайди.
Масалан, кичик ёшдаги болани парвариш қилаётганлар, кундузги таълимда ўқиётганлар, ногиронлиги бўлган шахслар, парваришга муҳтож яқинига қараётганлар ва қонунчиликда белгиланган бошқа тоифалар учун истиснолар бўлиши мумкин.
Шунинг учун оилада ишламайдиган инсон борлигининг ўзи тўлов албатта бекор қилинади дегани эмас. Аввало, унинг ишламаслиги қонуний истисно билан боғлиқ ёки боғлиқ эмаслиги текширилади.
«Давлат таъминотидаги оилалар»га нима бўлади?
Бандлик бўйича олти ойлик шарт «давлат таъминотидаги оила» тоифасига татбиқ этилмайди.
Ушбу тоифадаги оилаларга болалар нафақаси ва моддий ёрдам оила аъзоларининг бандлик ҳолатидан қатъи назар, улар шу тоифада турган давр мобайнида тўлаб борилади. Уларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳолати, одатда, реестрга киритилганидан 12 ой ўтгач қайта баҳоланади.
Демак, «августдан барчанинг бола пули тўхтайди» деган хабар ҳақиқатга тўғри келмайди.
Қарор қандай қабул қилинади?
Оиланинг маълумотлари «Ягона реестр» ахборот тизими орқали автоматик текширилади. Тизим бандлик, даромад ва реестрдаги тоифа ҳақидаги маълумотларни идоралараро базалардан олади.
Болалар нафақасини тайинлаш, давом эттириш ёки рад этиш ҳақидаги қарор ҳам электрон тарзда қабул қилинади. Мурожаат қилиш учун:
«Инсон» ижтимоий хизматлар маркази;
Давлат хизматлари маркази;
маҳалладаги ижтимоий ходим;
Ягона интерактив давлат хизматлари портали;
«Baraka» ёки ижтимоий карта хизматларидан фойдаланиш мумкин.
Августгача нимани текшириш зарур?
Февраль ойидан тўлов олаётган оилалар августни кутмасдан қуйидаги маълумотларга аниқлик киритиши мақсадга мувофиқ:
Оила Ижтимоий реестрда қайси тоифада турибди?
Меҳнатга лаёқатли аъзоларнинг иши расмийлаштирилганми?
Меҳнат шартномаси электрон тизимга киритилганми?
Тадбиркорлик ёки ўзини ўзи банд қилиш бўйича солиқлар тўланганми?
Ишсиз шахс бандлик органида расмий рўйхатдан ўтганми?
Оиладаги ишламайдиган аъзо истисно тоифасига кирадими?
Агар электрон маълумотларда хато бўлса, уни тўлов тўхтатилганидан кейин эмас, олдинроқ тўғрилаш анча осон бўлади. Бюрократия баъзан Wi-Fi каби: энг керак пайтда сигнал йўқолиши мумкин.
Асосий хулоса
2026 йил августидан барча оилаларнинг болалар нафақаси бекор қилинмайди. Ўзгариш, аввало, февралда тўлов тайинланган ва олти ой ичида меҳнатга лаёқатли аъзоларининг расмий бандлигини таъминламаган «камбағал оила» тоифасидагиларга дахл қилади.
Расмий бандлик шарти бажарилган бўлса, тўлов қўшимча аризасиз давом этади. Шарт бажарилмаган бўлса, нафақа ёки моддий ёрдам кейинги ойдан тўхтатилиши мумкин.
Сизнингча, болалар нафақасини ота-оналарнинг расмий бандлигига боғлаш тўғри қарорми?
Изоҳлар 0
…