Августдан болалар нафақаси кимларга тўхтатилиши мумкин?

2026 йил августидан Ўзбекистонда айрим оилалар болалар нафақаси ёки моддий ёрдамдан маҳрум бўлиши мумкин. Аммо янги талаб барча нафақа олувчиларга бирдек татбиқ этилмайди — асосий ўзгариш Ижтимоий реестрда «камбағал оила» тоифасига киритилган ва меҳнатга лаёқатли аъзоси расмий банд бўлмаган оилаларга тааллуқли.

Февраль ойида тўлов тайинланган оилалар учун берилган олти ойлик муддат июль охирида якунланади. Шу сабаб августда уларнинг бандлик ҳолати электрон тизим орқали қайта текширилиши мумкин.

Нега айнан август ҳал қилувчи ой бўлади?

Президентнинг 2025 йил 26 декабрдаги ПФ-258-сонли фармони билан 2026 йил 1 февралдан «Ижтимоий ҳимоя ягона реестри» ва Камбағал оилалар реестри негизида ягона Ижтимоий реестр жорий этилди.

Янги тизимда оилалар уч тоифага ажратилади:

• «давлат таъминотидаги оила»;

• «камбағал оила»;

• «камбағаллик чегарасидаги оила».

«Камбағал оила» тоифасидагиларга болалар нафақаси ёки моддий ёрдам дастлаб олти ой давомида тўланади. Шу вақт ичида оиланинг меҳнатга лаёқатли аъзолари расмий бандлигини таъминлаши керак. Бандлик талаби бажарилса, тўлов қўшимча аризасиз давом эттирилади.

Февралда нафақа тайинланган оилалар учун олти ойлик ҳисоб февраль–июль даврини қамраб олади. Талаб бажарилмаган бўлса, тўлов кейинги ойдан тўхтатилиши мумкин.

Қайси ҳолатларда нафақа тўхтатилади?

Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 29 январдаги 35-сонли қарорига кўра, «камбағал оила» тоифасидаги оиланинг расмий банд бўлмаган меҳнатга лаёқатли аъзоси олти ой ичида қуйидаги шартлардан бирини бажармаса, нафақа ёки моддий ёрдам тўхтатилади:

• расмий ишга жойлашмаса;

• якка тартибдаги тадбиркор сифатида фаолият бошламаса;

• ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида рўйхатдан ўтмаса;

• бандлик органи таклиф қилган мақбул ишни икки ёки ундан ортиқ марта рад этса.

Бундай ҳолат аниқланган ойдан кейинги ойдан тўлов бекор қилинади.

Фақат рўйхатдан ўтишнинг ўзи етарлими?

Янги тартибда расмий бандлик фақат қоғоздаги қайд билан эмас, электрон тизимлардаги маълумотлар орқали ҳам текширилади.

Жумладан:

• меҳнат ёки фуқаролик-ҳуқуқий шартнома «Ягона миллий меҳнат тизими»да қайд этилган бўлиши;

• якка тартибдаги тадбиркор айланмадан олинадиган солиқни мунтазам тўлаши;

• ўзини ўзи банд қилган шахс меҳнат стажи ҳисобланиши учун белгиланган тўлиқ ижтимоий солиқни тўлаши лозим.

Якка тартибдаги тадбиркор уч ой давомида тегишли солиқни тўламаса, расмий банд деб ҳисобланмаслиги мумкин. Шунингдек, охирги уч ойдаги меҳнат даромади меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдоридан паст бўлган шахс ҳам тизимда расмий банд сифатида қабул қилинмаслиги белгиланган.

Талаб кимларга татбиқ этилмайди?

Расмий иш билан таъминланиш талаби ҳар бир меҳнатга лаёқатли кўринган оила аъзосига автоматик равишда қўлланмайди. Қонунчиликда бир қатор истиснолар мавжуд.

Жумладан, талаб қуйидагиларга нисбатан татбиқ этилмайди:

• уч ёшгача бўлган болани парвариш қилаётган она ёки унинг ўрнини босувчи шахс;

• кундузги таълимда ўқиётганлар;

• пенсионерлар ва айрим нафақа олувчилар;

• I ёки II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар;

• ногиронлиги бўлган болани, I гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсни ёки парваришга муҳтож 80 ёшдан ошган кексани парвариш қилаётганлар;

• чақирув асосида ҳарбий хизматни ўтаётганлар;

• бандлик органида иш қидирувчи ёки ишсиз сифатида расмий рўйхатга олинганлар;

• касбга тайёрлаш, қайта тайёрлаш ёки малака оширишга юборилган шахслар;

• қонунчиликда белгиланган айрим ёлғиз ота ёки оналар.

Шунинг учун оилада ишламайдиган аъзо борлигининг ўзи нафақа дарҳол тўхтатилишини англатмайди. Аввало, ушбу шахс истисно тоифаларидан бирига кириш-кирмаслиги текширилади.

«Давлат таъминотидаги оилалар» ҳам нафақадан маҳрум бўладими?

Йўқ, мазкур бандлик талаби асосан Ижтимоий реестрнинг «камбағал оила» тоифасига киритилган оилаларга тааллуқли.

«Давлат таъминотидаги оила» тоифасидаги фуқароларга болалар нафақаси ва моддий ёрдам оила аъзоларининг бандлик ҳолатидан қатъи назар, ушбу тоифада турган даврида тўлаб борилади.

«Камбағаллик чегарасидаги оила» тоифасига киритилганларга эса тўлов олти ойга тайинланади. Бу тоифадаги оилаларга бериладиган сумма даромад даражасига қараб қисқартирилади.

Нафақа миқдори қандай ҳисобланади?

Агар оила «давлат таъминотидаги» ёки «камбағал оила» тоифасидан «камбағаллик чегарасидаги оила» тоифасига ўтказилса, тўлов миқдори ҳар бир аъзога тўғри келадиган ўртача ойлик даромадга қараб белгиланади:

• даромад минимал истеъмол харажатларининг 1 бараваридан 1,25 бараваригача бўлса — белгиланган нафақанинг 75 фоизи;

• даромад 1,25 бараваридан 1,5 бараваригача бўлса — белгиланган нафақанинг 50 фоизи тўланади.

Бу ҳолатда қўшимча ариза бериш талаб қилинмайди — тўлов миқдори ахборот тизимида автоматик қайта ҳисобланади.

Тўловни сақлаб қолиш учун нима қилиш керак?

Нафақа олаётган оила, аввало, Ижтимоий реестрда қайси тоифага киритилганини ва меҳнатга лаёқатли аъзоларнинг бандлик ҳолати тизимда тўғри акс этганини текшириши керак.

Расмий иши бўлмаган шахс:

• туман ёки шаҳар бандлик бўлимида иш қидирувчи сифатида рўйхатдан ўтиши;

• таклиф этилган мақбул ишларни сабабсиз рад этмаслиги;

• ишга жойлашиши;

• тадбиркор ёки ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида фаолиятини қонуний расмийлаштириши мумкин.

Нафақа тайинлаш ёки тўхтатиш ҳақидаги қарор электрон тизимда автоматик қабул қилиниб, ариза берувчига SMS орқали хабар юборилади. Масалага аниқлик киритиш учун «Инсон» ижтимоий хизматлар марказига, Давлат хизматлари марказига ёки Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг 1140 қисқа рақамига мурожаат қилиш мумкин.

Янги тартибнинг асосий мақсади ижтимоий ёрдамни ҳақиқатан ҳам муҳтож оилаларга манзилли етказиш ва меҳнатга лаёқатли фуқароларнинг расмий бандлигини рағбатлантиришдан иборат. Бироқ нафақа тўхтатилишидан олдин ҳар бир оиланинг тоифаси, бандлик ҳолати ва қонунчиликдаги истиснолар алоҳида ҳисобга олиниши шарт.

Сизнингча, нафақани расмий бандликка боғлаш оилаларни ишлашга рағбатлантирадими ёки ижтимоий ҳимояга муҳтож фуқаролар учун қўшимча қийинчилик туғдирадими?