«Чиройли» автомобиль рақамини сақлаш энди қанча туради?

Автомобилни сотиш унинг «чиройли» давлат рақамидан ҳам воз кечиш керак дегани эмас. Янги тартибга кўра, транспорт воситаси қайта рўйхатдан ўтказилганда рақамни аввалги эгаси номида сақлаб қолиш ёки белгиланган тартибда бошқа шахсга ўтказиш мумкин.

Бироқ бунинг учун алоҳида тўлов талаб этилади. Энг муҳим жиҳат — тўлов рақам аввал қанчага харид қилинганидан эмас, амалдаги ягона оширилган тўлов миқдорининг 50 фоизидан келиб чиқиб ҳисобланади.

Қоида қачондан амал қилмоқда?

Янги тартиб Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 4 сентябрдаги 562-сон қарори билан белгиланган. Ҳужжатдаги давлат рақамларини сақлаш ва қайта расмийлаштиришга оид ўзгаришлар 2026 йил 1 январдан кучга кирган.

Қарорга мувофиқ, автомобиль қайта давлат рўйхатидан ўтказилганда барча тоифадаги давлат рақамлари:

• аввалги эгаси номида қолдирилиши;

• ёки қонунчиликда белгиланган тартибда бошқа шахс номига ўтказилиши мумкин.

Бунинг учун ягона оширилган тўловнинг 50 фоизи тўланади.

Муҳим тузатиш: аввалги харид нархининг 50 фоизи эмас

Тарқалаётган айрим хабарларда эгаси рақамни дастлаб қанчага олган бўлса, шу сумманинг ярмини қайта тўлаши кераклиги айтилмоқда.

Аммо қарорнинг расмий матнида бундай қоида йўқ. Ҳужжатда:

«Ягона оширилган тўловнинг 50 фоизи миқдоридаги тўлов»

деган норма белгиланган. Демак, ҳисоб-китоб аввалги аукционда тўланган индивидуал нархга эмас, рақамлар учун амалда белгиланган ягона оширилган тўловга боғлиқ.

Масалан, агар амал қилаётган ягона оширилган тўлов шартли равишда 10 миллион сўм бўлса, рақамни сақлаб қайта расмийлаштириш учун 5 миллион сўм тўланади. Бу фақат ҳисоблаш усулини тушунтирувчи мисол — аниқ сумма мурожаат вақтида амалда бўлган тариф бўйича белгиланади.

Рақамни 12 ойга бепул сақлаш мумкин

Автомобиль бошқа шахсга сотилганда аввалги эга давлат рақамини ҳудудий ЙҲХХ органига сақлаш учун топшириши мумкин. Бунинг учун ариза бериш талаб этилади.

Рақам:

• 12 ойгача сақланади;

• сақлашнинг ўзи учун тўлов ундирилмайди;

• кейинги автомобильга қайта ўрнатишда 50 фоизлик тўлов амал қилади.

Шундай қилиб, икки жараённи бир-биридан ажратиш керак:

Демак, автомобилни сотган заҳоти янги машина сотиб олиш шарт эмас. Эгаси рақамни вақтинча сақлашга топшириб, 12 ой ичида кейинги транспорт воситасига расмийлаштириши мумкин.

Тартиб фақат «чиройли» рақамларга тегишлими?

Қарор матнида барча тоифалардаги давлат рақами белгилари ҳақида сўз боради. Бу норма 2025 йил 1 ноябргача берилган ёки фойдаланишда бўлган рақамларга ҳам татбиқ этилиши белгиланган.

Шу сабаб янги механизм фақат аввал аукционда қимматга сотиб олинган рақамлар билан чекланмайди. Автомобиль қайта рўйхатдан ўтказилганда эгаси ўз рақамини сақлашни хоҳласа, белгиланган тўлов ва расмийлаштириш тартибига риоя қилиши керак.

Рақам автомобиль эгасининг хусусий мулкими?

Қонунчиликка кўра, давлат рақами транспорт воситаси эгасининг хусусий мулки ҳисобланмайди. У эгасига муайян автомобилда мақсадли фойдаланиш учун тақдим этилади.

Шунинг учун рақамни оддий буюм каби мустақил сотиш, ҳужжатсиз бериш ёки исталган автомобильга ўрнатиш мумкин эмас. У билан боғлиқ ҳар қандай ўзгариш ЙҲХХ орқали расмийлаштирилиши лозим.

«Чиройли» комбинацияни сотиб олиш ҳам темир рақамнинг ўзига мулк ҳуқуқини эмас, ундан белгиланган тартибда фойдаланиш имкониятини беради.

Рақам сақлаб қолинмаса, нима бўлади?

Эгаси рақамни сақлаш учун ариза бермаса, у ҳудудий ЙҲХХ органлари томонидан олиб қўйилади ва йўқ қилинади. Аммо рақам ва ҳарфлар комбинациясининг ўзи ягона очиқ маълумотлар базасида бўш комбинация сифатида қайта қайд этилади.

Кейинчалик шу комбинация янги рақам сифатида қайта ишлаб чиқарилиб, бошқа шахсга ягона оширилган тўлов эвазига берилиши мумкин.

Шу боис эгаси ўзи учун аҳамиятли рақамни кейинги автомобилида ҳам ишлатмоқчи бўлса, олди-сотди жараёнида бу ҳақда олдиндан ариза бериши муҳим.

Янги рақам олиш тизими ҳам ўзгарган

2026 йил 1 январдан аввалги «чиройли» рақамларни биржа аукциони орқали сотиш тизими бекор қилинган. Энди бўш турган исталган ҳарф ва рақамлар комбинацияси ягона оширилган тўлов эвазига электрон тарзда танланади.

Рақамни қуйидаги платформалар орқали танлаш имконияти белгиланган:

• ЙҲХХ бўлинмаларидаги инфокиосклар;

• ЙҲХХ мобил иловаси;

• ЙҲХХ расмий веб-сайти;

• my.gov.uz портали.

Бўш комбинациялар онлайн режимда янгиланиб турадиган ягона очиқ базада кўрсатилади.

Автомобилни сотаётган эга нима қилиши керак?

Қимматли ёки эсда қоларли рақамни сақлаб қолиш учун автомобилни қайта расмийлаштиришдан олдин ҳаракат қилиш маъқул.

Амалдаги тартибдан келиб чиқиб, эга:

1. Рақамни ўзида сақлаб қолиш истагини ЙҲХХга билдириши.

2. Белгиланган аризани топшириши.

3. Рақамни 12 ойлик сақлашга топшириши.

4. Янги автомобилга расмийлаштиришда ягона оширилган тўловнинг 50 фоизини тўлаши.

5. Сақлаш муддати тугамасидан расмийлаштиришни якунлаши керак.

Олди-сотди шартномасини имзолаб бўлгандан кейин рақам автоматик тарзда аввалги эга учун сақланиб қолмайди. Бунинг учун унинг аризаси талаб этилади.

Рақамни бошқа инсонга ўтказса бўладими?

Қарорда давлат рақамини нафақат аввалги эга номида қолдириш, балки қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда бошқа шахс номига ўтказиш имконияти ҳам назарда тутилган. Бунда ҳам 50 фоизлик тўлов шарти амал қилади.

Бироқ рақамни исталган шахсга оддий келишув билан бериб юбориш мумкин деган хулоса нотўғри. Қайта расмийлаштириш ЙҲХХ орқали ва қонунчиликдаги талаблар асосида амалга оширилади.

Янги қоиданинг асосий мазмуни

Аввал автомобиль сотилганда рақамни сақлаб қолиш бўйича турли тоифалар ва алоҳида тартиблар мавжуд эди. Янги тизим эса уларни ягона механизмга бирлаштирди.

Энди асосий қоида қуйидагича:

Автомобиль алмашади, аммо рақам эгасида қолиши мумкин. Бунинг учун ариза берилади, рақам 12 ойга бепул сақланади ва кейинги транспорт воситасига ўтказишда ягона оширилган тўловнинг ярми тўланади.

Бу ерда энг муҳим огоҳлантириш — 50 фоизлик тўлов рақамнинг аввалги аукцион ёки харид қийматидан эмас, амалдаги ягона оширилган тўловдан ҳисобланади.

Сизнингча, рақамни ўз номида сақлаш учун 50 фоизлик такрорий тўлов адолатлими? Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқларда улашинг!