Эрини камбағаллиги учун ташлаб кетган аёл йиллар ўтиб унинг олдига ёрдам сўраб келди

Улар бир вақтлар бир бурда нонни бўлишиб еган, келажак ҳақида катта орзулар қилган эди. Аммо қашшоқлик, қарзлар ва туганмас ташвишлар аёлнинг сабрини синдирди. У бир куни эрини икки фарзанди билан ташлаб, бой ҳаётни танлади. Йиллар ўтиб эса тақдир уни ўзи ташлаб кетган инсоннинг эшиги олдига олиб келди. Энг ҳайратланарлиси, собиқ эри уни кўрганида қасос олиш учун эмас, бошқа бир қарор учун эшикни очди...

Бир вақтлар муҳаббат ҳамма нарсадан устун эди

Жаҳонгир ва Мадина турмуш қурганида йигитнинг бойлиги ҳам, катта уйи ҳам йўқ эди. У шаҳар четидаги эски уйда онаси ва отасидан қолган бир неча буюм билан яшар, кундузи қурилишда ишлаб, кечқурун қўшимча даромад топиш учун турли юмушларни бажарарди.

Мадина эса чиройли, орзулари кўп, ҳаётда катта муваффақиятларга эришишни истайдиган қиз эди. У Жаҳонгирни яхши кўрарди. Йигитнинг камтарлиги, меҳнатсеварлиги ва самимияти уни ўзига ром этганди.

— Ҳозир бой эмасман, Мадина. Лекин бир куни сенга ҳеч нарсадан кам қилмайдиган ҳаёт яратиб бераман, — дерди Жаҳонгир.

— Менга ҳашаматли уй керак эмас. Фақат бирга бўлсак, бас, — деб жавоб берарди Мадина.

Улар шу сўзларга ишониб оила қуришди.

Дастлабки йиллар осон кечмади. Жаҳонгир баъзан бир ойлик иш ҳақини олгунча қарзга яшар, Мадина эса бозордан энг арзон маҳсулотларни танлаб, оиласини боқишга ҳаракат қиларди.

Уларнинг биринчи фарзанди туғилганида, Жаҳонгир ўғлини қўлига олиб, узоқ йиғлади. У энди фақат эр эмас, ота ҳам эди. Ўғлига яхши келажак яратиш учун янада кўпроқ ишлашга аҳд қилди.

Орадан икки йил ўтиб, қизлари ҳам дунёга келди.

Жаҳонгир учун бу икки бола бутун дунёга айланганди. У ишдан чарчаб қайтса ҳам, фарзандларини бағрига босар, улар билан ўйнар, ухлашдан олдин эртак айтиб берарди.

Аммо Мадинанинг кўнглида бошқа бир туйғу аста-секин кучая бошлаганди.

У дугоналарининг қимматбаҳо кийимлари, янги машиналари ва ҳашаматли уйларини кўриб, ўз ҳаётидан норози бўла бошлади.

— Нега биз ҳам бошқалардек яшай олмаймиз? — деб сўрарди у эрининг олдига дастурхон қўяётганда.

— Ҳаракат қиляпман, Мадина. Ишларим юришиб кетса, ҳаммаси яхши бўлади.

— Сен доим шу гапни айтасан! Қачон яхши бўлади? Қачон ўз уйимиз бўлади? Қачон мен ҳам одамлар қатори яшайман?

Жаҳонгир хотинининг хафалигини тушунишга ҳаракат қиларди. У ҳам оиласи яхши яшашини истарди. Аммо камбағалликдан чиқиш учун вақт, меҳнат ва сабр керак эди.

Мадина эса кутишдан чарчаганди.

Ҳаммасини ўзгартирган таклиф

Бир куни Мадина танишларидан бири орқали катта савдо компаниясида ишлайдиган, моддий жиҳатдан таъминланган Азиз исмли тадбиркор билан танишди.

Азиз ундан бир неча ёш катта, қимматбаҳо машинада юрар, шаҳар марказидаги ҳашаматли хонадонда яшарди. У Мадинага эътибор кўрсата бошлади, қимматбаҳо совғалар берди ва унинг орзуларини рўёбга чиқаришга ваъда қилди.

Мадина аввал бунга жиддий қарамади. Аммо вақт ўтгани сари у Азизнинг ҳаёти билан ўз турмушини таққослай бошлади.

Бир томонда — қарзлар, эски уй, кундалик ташвишлар.

Иккинчи томонда эса — саёҳатлар, қимматбаҳо совғалар ва молиявий муаммолардан холи ҳаёт.

Бир куни у уйга келиб, Жаҳонгирга қатъий гапирди:

— Мен бундай яшашдан чарчадим. Энди бу ҳаётга чидай олмайман.

— Нима қилсам, кўнглинг тўлади? — деб сўради Жаҳонгир. — Кўпроқ ишлайман. Қўшимча иш топаман. Фақат оиламизни бузмайлик.

— Муаммо фақат ишда эмас. Сен менга истаган ҳаётимни бера олмайсан.

Жаҳонгир бу гапни эшитиб, узоқ вақт жим қолди.

— Биз бирга қийинчиликларни енгамиз, деб оила қурган эдик-ку, Мадина.

— Мен энди бундай яшашни истамайман.

Ўша куни уларнинг орасидаги масофа янада узайди.

Кўп ўтмай, Мадина кетишга қарор қилди. У болаларини олиб қолишга шароити йўқлигини баҳона қилди ва уларни Жаҳонгирга қолдирди. Ўзи эса Азиз билан янги ҳаёт бошлаш учун уйдан чиқиб кетди.

Эшик ёпилганида, Жаҳонгир икки фарзанди билан хона ўртасида узоқ туриб қолди.

Қизи отасининг қўлидан ушлади.

— Дада, ойим қачон келади?

Жаҳонгир кўзларига тўлган ёшни яширишга ҳаракат қилди.

— Ҳозирча билмайман, қизим. Кел, сенга овқат тайёрлаб берай.

У ўша кеча болалари ухлагунча уларнинг ёнидан кетмади. Кейин эса ошхонага кириб, ҳеч кимга кўрсатмасдан йиғлади.

Ташлаб кетилган эрнинг оғир кунлари

Мадина кетганидан кейин Жаҳонгир учун ҳаёт янада қийинлашди.

Эрталаб болаларни боғчага олиб бориш, ишга шошилиш, кечқурун овқат тайёрлаш, уларнинг кийимларини ювиш — буларнинг барчасини бир ўзи бажаришига тўғри келди.

Баъзан ўғли касал бўлиб қолар, Жаҳонгир ишга бора олмасди. Баъзан қизининг боғчадаги тадбирига кечикиб қолар, аммо имкони борича уларнинг кўнглини олишга ҳаракат қиларди.

Унинг қарзлари ҳам бор эди. Ижара ҳақини тўлаш, болаларнинг эҳтиёжларини қондириш ва рўзғор тебратиш осон эмасди.

Бир куни ишхонадаги ҳамкасби унга маслаҳат берди:

— Жаҳонгир, сен жуда кўп ишлаяпсан. Нега бирор тадбиркорликни бошламайсан? Қўлингдан иш келади-ку.

— Пул қаерда? — деб жилмайди Жаҳонгир. — Ҳозирча болаларимни боқсам бўлди.

Аммо у бу фикрни хаёлидан чиқармади.

У қурилишдаги асосий ишидан кейин кичик таъмирлаш буюртмаларини ола бошлади. Дастлаб бир-иккита мижоз топди. Кейин унинг ишидан рози бўлганлар бошқаларга ҳам тавсия қила бошлашди.

У топган пулининг бир қисмини қарзларини узишга, қолганини эса асбоб-ускуналар сотиб олишга сарфлади.

Йиллар ўтиб, Жаҳонгир кичик таъмирлаш бригадасини ташкил қилди. Кейин эса қурилиш-таъмирлаш компаниясини очди.

Унинг йўлида ҳали ҳам қийинчиликлар кўп эди. Баъзи буюртмалардан зарар кўрди, баъзи шериклари ваъдасини бажармади. Лекин у ҳар сафар яна ўрнидан турди.

Унинг учун энди фақат пул топиш эмас, фарзандларига муносиб ҳаёт яратиш ҳам муҳим эди.

Болалари улғайиб боришди. Ўғли мактабда яхши ўқир, қизи эса отаси билан кўпроқ вақт ўтказишни яхши кўрарди.

Жаҳонгир уларга онасини ёмонламасди. Болалар онасини соғинганида:

— Ойингиз ҳақида ёмон гапирманглар. Ҳар бир инсон ўз қарорини ўзи қабул қилади, — дерди.

Унинг қалбидаги оғриқ йўқолмаганди, аммо у бу оғриқни фарзандларига мерос қилиб қолдиришни истамасди.

Йиллар ўтди, тақдир эса кутилмаган бурилиш тайёрлади

Орадан ўн икки йил ўтди.

Жаҳонгирнинг ҳаёти бутунлай ўзгарганди. Унинг компанияси бир нечта йирик лойиҳаларда иштирок эта бошлади. У янги уй сотиб олди, болаларини яхши мактабда ўқитди ва оиласи учун барқарор ҳаёт яратди.

У энди аввалги қийналиб кун кечирадиган йигит эмасди. Лекин бойлик унинг феъл-атворини ўзгартирмади. У ҳамон оддий кийинар, ишчиларининг муаммоларини тинглар ва имкони бўлганда ёрдам берарди.

Мадинанинг ҳаёти эса у кутгандек кечмади.

Азиз билан муносабатлари бошида ҳаммаси гўзал эди. Унга қимматбаҳо совғалар беришар, ресторанларга олиб боришар, саёҳат қилишарди.

Аммо вақт ўтиши билан Азизнинг муносабати ўзгара бошлади. У Мадинанинг фикрларига камроқ қулоқ солар, кўп вақтни иши билан ўтказарди. Ораларидаги келишмовчиликлар кўпайди.

Мадина бир пайтлар Жаҳонгир билан яшаган эски уйдаги оддий кечаларни эслай бошлади. У пайтларда пул кам эди, аммо оиласи бирга эди. Энди эса моддий имкониятлар бўлса ҳам, қалбида хотиржамлик йўқ эди.

Охир-оқибат Азиз билан муносабатлари ҳам тугади.

Мадина бир неча йил давомида ўзига муносиб иш топишга ҳаракат қилди. Лекин унинг молиявий аҳволи оғирлашди. Қарзлари кўпайди, ижара ҳақини тўлаш ҳам муаммога айланди.

Шу кунларда у фарзандларини эслади.

Уларнинг қандай улғайганини, отаси билан қандай ҳаёт кечираётганини билмасди. Бир неча марта телефон қилишни ўйлади, аммо уят ва қўрқув уни тўхтатди.

Бир куни эса у Жаҳонгир ҳақида хабар эшитди. Собиқ эрининг компанияси катта лойиҳани қўлга киритган, унинг ишлари яхши кетаётган экан.

Мадина узоқ вақт ўйланди.

У Жаҳонгирнинг олдига боришга қарор қилди.

Аммо бу сафар у бир пайтлар орзу қилган ҳашаматли ҳаётни талаб қилиш учун эмас, ёрдам сўраш учун келаётганди.

Эшик очилганида...

Жаҳонгир ишдан қайтган пайт эди. Уйнинг эшиги қўнғироғи чалинди.

У эшикни очди.

Қаршисида бир вақтлар ўзини ташлаб кетган аёл турарди.

Мадинанинг юзида аввалги ишонч ва кибрдан асар ҳам қолмаганди. Кийимлари оддий, кўзлари чарчаган, овози эса титроқ эди.

Жаҳонгир уни дарҳол таниди.

Бир неча сония давомида иккаласи ҳам гапира олмади.

— Салом, Жаҳонгир, — деди ниҳоят Мадина.

— Ваалайкум ассалом.

— Мен... сен билан гаплашмоқчи эдим.

Жаҳонгир унинг ҳолатига қаради. Унинг олдида турган аёл бир вақтлар ҳаётининг энг яқин инсони бўлган, фарзандларининг онаси эди.

— Кир, — деди у эшикни кенгроқ очиб.

Мадина ичкарига кирди. Уй озода, кенг ва ёруғ эди. Деворда Жаҳонгирнинг фарзандлари билан тушган суратлари осиғлиқ турарди.

Мадина суратларга қараб, кўзларини олиб қочди.

— Болаларинг катта бўлиб қолишибди, — деди у секин.

— Ҳа. Ўғлим университетда ўқийди. Қизим ҳам улғайди.

— Улар... мени эслашадими?

Жаҳонгир бироз жим қолди.

— Албатта, эслашади. Сен уларнинг онасисиз.

Бу жавоб Мадинанинг юрагини янада оғритди. Чунки Жаҳонгир уни ҳақорат қилмаган, ўтмишни юзига солмаганди.

У кўз ёшларини тўхтата олмай қолди.

— Жаҳонгир, мен сендан ёрдам сўраб келдим. Ишим юришмаяпти. Қарзларим бор. Ҳозир турар жой масаласида ҳам қийналяпман. Биламан, мен сенга бундай илтимос билан келишга ҳақли эмасман. Лекин бошқа кимга боришни билмадим.

Жаҳонгир унга жим қараб турди.

Унинг хаёлидан ўн икки йил аввалги оғир кунлар ўтди. Болаларининг «Ойимиз қачон келади?» деган саволи, тунлари уйқусиз ўтган вақтлар, ишдан чарчаб қайтиб, овқат тайёрлаган кечалари эсга тушди.

У истаса, Мадинага ўша кунларнинг барчасини эслатиши мумкин эди.

«Мен қийналганимда сен қаерда эдинг?» деб сўраши ҳам мумкин эди.

Аммо у бундай қилмади.

Мадина кутмаган жавоб

Жаҳонгир ошхонага кириб, икки пиёла чой тайёрлади. Кейин уларни столга қўйиб, Мадинанинг қаршисига ўтирди.

— Сенга ёрдам беришим мумкин, — деди у хотиржам овозда.

Мадина бошини кўтарди. У бундай жавобни кутмаганди.

— Ростданми?

— Ҳа. Лекин аввал бир нарсани тушуниб олишимизни истайман.

Мадинанинг юраги тез ура бошлади.

— Нима?

— Мен сенга ёрдам берсам, бу ўтмишни унутдим ёки ҳаммаси аввалгидек бўлади, дегани эмас. Биз бир вақтлар эр-хотин эдик. Ҳозир эса ҳаётимиз бошқа-бошқа. Мен сенга инсон сифатида ва болаларимнинг онаси сифатида ёрдам беришим мумкин. Аммо бунинг учун сен мендан ҳеч қандай ваъда кутмаслигинг керак.

Мадина бошини эгди.

— Мен сендан қайтиб келишни сўрамайман, Жаҳонгир. Мен ўз хатоларимни тушундим. Ўша пайтда фақат пул ва қулай ҳаётни ўйлаганман. Сенинг қандай инсон эканингни, биз бирга қурган оиламизнинг қадрини билмаганман.

У бироз тўхтади.

— Мен сендан кечирим сўраш учун ҳам келгандим. Болаларимни ташлаб кетганим учун ҳам. Биламан, кечирим сўраш билан ўтган йиллар қайтиб келмайди.

Жаҳонгир чуқур нафас олди.

— Ўтганни қайтариб бўлмайди. Лекин келажакда тўғри қарор қабул қилиш мумкин.

У Мадинага вақтинча турар жой топиш, иш қидириш ва қарзларини тартибга солишда ёрдам беришини айтди. Шу билан бирга, у аёлнинг ҳаёти учун масъулиятни ўз зиммасига олмаслигини, Мадина ҳам мустақил равишда оёққа туришга ҳаракат қилиши кераклигини тушунтирди.

Мадина бу шартларга рози бўлди.

У Жаҳонгирдан пул олишдан кўра, унинг хотиржам муносабати ва инсон сифатидаги ҳурматига кўпроқ ҳайрон қолганди.

Фарзандлар онасини кўришди

Бир неча кундан кейин Жаҳонгир фарзандлари билан гаплашди.

У Мадинанинг келганини ва ёрдам сўраганини яширмади. Болалар дастлаб бу хабарни оғир қабул қилишди. Улар онасини соғинган, аммо унинг кетганини ҳам унута олмаган эдилар.

— Дада, сиз унга ёрдам бермоқчимисиз? — деб сўради ўғли.

— Ҳа, — деди Жаҳонгир. — Лекин бу сизлардан онамизнинг қилган ишларини унутишни талаб қилишимни англатмайди. Ҳар бирингиз ўз ҳис-туйғуларингизни мустақил ҳал қиласиз.

Қизи эса узоқ жим турди.

— Мен ойимни кўргим келади, — деди у ниҳоят. — Лекин нима дейишни билмайман.

Жаҳонгир қизининг елкасига қўлини қўйди.

— Шошилма, қизим. Кўнглинг тайёр бўлганда учрашасан. Ҳеч ким сени мажбурламайди.

Орадан бир неча ҳафта ўтиб, Мадина фарзандлари билан учрашди. Учрашув осон кечмади. Улар бир-бирига қараб туришди, кўп йиллик соғинч ва аламни сўз билан ифодалаш қийин эди.

Мадина улардан кечирим сўради. Болалар эса дарҳол уни бағрига босиб, ҳаммасини унутиб юборишмади. Уларга вақт керак эди.

Мадина буни тушунди.

У энди ҳаётда ҳамма нарса пул билан ҳал бўлмаслигини англаганди. Ишончни қайта тиклаш, яқинликни қайтариш ва кечиримга сазовор бўлиш учун бир кун эмас, узоқ вақт давомида самимий ҳаракат қилиш керак эди.

Ҳаётнинг энг катта сабоғи

Орадан бир йил ўтди.

Мадина иш топди, қарзларининг бир қисмини тўлади ва мустақил ҳаёт кечиришни бошлади. Жаҳонгир унга бошланғич даврда ёрдам берган, аммо барча муаммоларини унинг ўрнига ҳал қилиб бермаганди.

Энг муҳими, Мадина фарзандлари билан муносабатларини аста-секин тиклай бошлади. Бу жараёнда у сабр қилишни, уларнинг ҳис-туйғуларини ҳурмат қилишни ва ўз хатолари учун масъулиятни қабул қилишни ўрганди.

Жаҳонгир эса ҳаётини давом эттирди. Унинг қалбидаги эски жароҳатлар бир кунда йўқолмаган бўлса-да, у ўтмишдаги алам унинг бугунги қарорларини бошқаришига йўл қўймади.

Бир куни ўғли ундан сўради:

— Дада, сиз ойимни осонликча кечирдингизми?

Жаҳонгир бироз ўйланди.

— Йўқ, болам. Кечириш осон бўлмаган. Лекин мен бир нарсани тушундим: бировни кечириш унинг қилган ишини тўғри деб тан олиш эмас. Бу — ўз қалбингни нафрат асирига айлантирмаслик.

— Унда сиз уни бутунлай кечирдингизми?

— Буни вақт кўрсатади. Лекин мен унинг қийин аҳволда қолганидан хурсанд бўлишни истамадим. Менга қилинган хатони такрорлашни ҳам истамадим.

Ўғли отасининг гапларини жим тинглади.

Жаҳонгир деразадан ташқарига қаради. Бир вақтлар у ҳам қашшоқлик, ёлғизлик ва алам ичида қолганди. Аммо ўша кунлар унинг қалбини тошга айлантирмаганди.

У ҳаётда бойлик орттириш мумкинлигини, лекин инсонликни сақлаб қолиш ундан ҳам муҳимроқ эканини тушунганди.

Мадина бир вақтлар эрини камбағаллиги учун ташлаб кетганди. Йиллар ўтиб эса айнан ўша инсоннинг эшиги олдида ёрдам сўраб турди. Аммо у ерда қасос эмас, инсонийликка дуч келди.

Бу ҳикоянинг энг муҳим сабоғи шундаки, инсоннинг бугунги аҳволи унинг эртанги кунини белгилаб бермайди. Камбағаллик ҳам, бойлик ҳам, муваффақият ҳам абадий эмас. Ҳаёт инсонни кутилмаган синовлардан ўтказиши мумкин.

Шунинг учун бировнинг бугунги қийинчилигига қараб унинг қадрини белгилашга шошилмаслик керак. Чунки тақдирнинг қайси бурилишида ким кимнинг ёрдамига муҳтож бўлиб қолишини ҳеч ким билмайди.

Изоҳ: ушбу ҳикоя бадиий тўқима асосида ёзилган. Қаҳрамонлар ва воқеалар муайян ҳақиқий шахслар ёки аниқ бир воқеага асосланмаган.