Илова дўконларидаги йирик фирибгарлик: Genesis Теч тармоғи қандай фош этилди?

АҚШ Fedерал савдо комиссияси (ФТК) мобил иловалар бозоридаги энг йирик фирибгарлик тармоқларидан бири бўлган Genesis Теч компаниясига нисбатан суд даъвосини қўзғатди. Мазкур иш замонавий технологиялар оламида обуна хизматлари орқали фойдаланувчиларни алдаш қанчалик мураккаб ва тизимли кўринишга келганини кўрсатиб бермоқда. Компания яширин ширкатлар тармоғи орқали юз миллионлаб доллар маблағни ноқонуний ўзлаштирганликда айбланмоқда. Бу ҳақда Techcrunch.com хабар беради.

ФТК маълумотларига кўра, Genesis Теч ўзининг ҳақиқий қиёфасини яшириш учун Кипрда рўйхатдан ўтган ва Украинада фаолият юритувчи ўнлаб шўъба корхоналардан фойдаланган. Ушбу тармоқ таркибига МадМусклес, Ҳарна ва Унимеал каби фитнес иловалари, ПДФ Гуру ва ПДФ Мастер каби сервислар, шунингдек, Небула мунажжимлар башорати ва Wiseй унумдорлик иловалари кирган. Фақатгина бешта асосий шўъба корхонанинг 2023-йилдан 2025-йил ўрталарига қадар кўрган даромади қарийб 250 миллион долларни ташкил этган.

Мураккаб яшириниш схемаси

Мазкур фирибгарлик тармоғи Apple ва Google каби технологик гигантларнинг назорат тизимларини четлаб ўтиш учун ўта айёрона усуллардан фойдаланган. Genesis Теч доимий равишда янги юридик шахслар ва савдогар ҳисоб рақамларини (мерчант аккоунтс) очиб борган. Шу йўл билан улар фирибгарликка қарши мониторинг дастурларидан йиллар давомида қочиб қутулишга муваффақ бўлишган. Маблағлар эса турли мамлакатлараро ўтказмалар орқали изсиз йўқотилган.

ixbt.com хабар беришича, 2025-йилнинг сентябрь ойигача бўлган 12 ойлик давр ичида компания билан боғлиқ барча PayPal ҳисоб рақамлари орқали ўтган транзакциялар жами 700 миллион долларга етган. Бу рақамлар фирибгарлик кўлами нақадар кенг эканлигини ва оддий фойдаланувчиларнинг ҳамёнига жиддий зарар етказилганини тасдиқлайди.

Обунадан чиқишнинг имконсизлиги

Genesis Теч иловаларининг асосий хавфи уларнинг "тузоқ" услубида ишлашида эди. Фойдаланувчиларга хизматлар бепул ёки жуда арзон нархда таклиф қилинган, бироқ рўйхатдан ўтиш биланоқ автоматик тарзда қимматли обуналар фаоллаштирилган. Энг ёмони, иловалар ва веб-сайтларда обунани бекор қилиш тугмаси атайлаб олиб ташланган ёки яшириб қўйилган. Кўп ҳолларда мижозлардан уларнинг рухсатисиз қўшимча хизматлар учун пул ечилган ёки бир марта сотиб олинган маҳсулот учун икки марта ҳақ олинган.

Ушбу ҳолат Ўзбекистонлик фойдаланувчилар учун ҳам муҳим огоҳлантиришдир. App Store ва Google Play дўконларида бундай "ақлли" фирибгарлик схемалари кўпайиб бормоқда. Мутахассислар ҳар қандай иловани юклаб олишдан аввал унинг ишлаб чиқарувчисини текширишни ва шубҳали обуналарга банк карталарини боғламасликни тавсия этади. Ҳозирда мазкур иш Калифорния шимолий округи судида кўрилмоқда ва у ерда бир гуруҳ шахслар, жумладан Стаматис Скианис ва Оксана Кучер каби раҳбарлар жавобгарликка тортилиши кутилмоқда.